Փաշինյան. շրջանառության հարկի և միկրոձեռնարկատիրության սահմանափակումները պետք են խոշոր ընկերությունների կողմից փոքրերի միջոցով փող լվանալը կանխելու համար

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նոյեմբերի 19-ի ճեպազրույցում բացատրեց, թե ինչու են Ֆինանսների նախարարության՝ շրջանառության հարկի և միկրոձեռնարկատիրության մասին նախագծում սահմանափակումներ ներառվել։ Նրա խոսքով՝ նպատակն այն է, որ խոշոր բիզնեսը կեղծ ծախսերով փող չլվանա փոքր ընկերությունների միջոցով, իսկ պետական աջակցությունը հասնի իրական միկրոբիզնեսին։
Ինչ հարցրին վարչապետին
Լրագրողը հիշեցրեց, որ գարնանը վարչապետը խոստացել էր կրկնապատկել միկրոձեռնարկատիրության շեմը, իսկ շրջանառության հարկի շեմը պահել 115 միլիոն դրամի վրա։ Նախագիծը ձևականորեն դա պահպանում է, բայց բիզնեսը մտահոգ է․ շրջանառության հարկ վճարողների հետ աշխատող ընկերությունները չեն կարողանա այդ ծախսերը նվազեցնել շահութահարկից և ավելի ձեռնտու կլինի այլ կոնտրագենտներ փնտրել։ Լրագրողը հարցրեց՝ արդյոք ավելի ազնիվ չէ՞ ուղղակի ասել, որ պետությունը ցանկանում է հրաժարվել հատուկ ռեժիմներից։
Ով է միկրոբիզնես
Վարչապետի խոսքով՝ միկրոբիզնեսն այն է, ում տարեկան շրջանառությունը եղել է մինչև 24 միլիոն դրամ, իսկ հիմա կլինի մինչև 50 միլիոն դրամ (մոտ 138,5 հազար ԱՄՆ դոլար)։ Պետությունը նրան համարում է փոքր, խոցելի և աջակցության կարիք ունեցող։
Երեք չտրված կտրոն՝ հինգ տարի առանց հատուկ ռեժիմի
Նիկոլ Փաշինյանը նշեց, որ պետությունը համաձայն չէ, որ 100 միլիոն դրամ շրջանառություն ունեցողը ՀԴՄ կտրոն չտա․ հենց կտրոններով է Պետական եկամուտների կոմիտեն տեսնում տարվա իրական շրջանառությունը։ Ուստի շեմը բարձրացվում է, բայց եթե տարվա ընթացքում երեք անգամ արձանագրվի, որ ՀԴՄ կտրոն չի տրվել, հարկ վճարողը հինգ տարով կզրկվի թե՛ շրջանառության հարկի, թե՛ միկրոձեռնարկատիրության ռեժիմից։
Վարչապետի խոսքով՝ տուգանքները չեն աշխատում․ մարդն ասում է՝ տուգանիր որքան ուզում ես, ուստի անհրաժեշտ է հինգ տարվա արգելք։
Ինչու է սահմանափակվում ծախսերի նվազեցումը
Ըստ Նիկոլ Փաշինյանի՝ Հայաստանում գործում է մեխանիզմ, երբ խոշոր ընկերությունները իրենց մեծ ձեռնարկությունների փողերը լվանում են իրենց իսկ ստեղծած շրջանառության հարկ վճարողների կամ միկրոձեռնարկատիրության սուբյեկտների միջոցով՝ ծախսերը ձևակերպելով կեղծ գործարքներով։ Ծախսերի նվազեցման սահմանափակումն ուղղված է դրա դեմ և ստվերային տնտեսության կրճատմանը։
Վարչապետը նշեց, որ օբյեկտիվորեն փոքրերին պետությունն աջակցում է «ջերմոցային պայմաններով», բայց համաձայն չէ, երբ պետությանը միամիտի տեղ են դնում։ Նա ընդունեց, որ ստեղծվում են պայմաններ, որոնց դեպքում նրանք, ում շրջանառությունն օբյեկտիվորեն բարձր է շրջանառության հարկի կամ միկրոձեռնարկատիրության շեմերից, իրավունք չեն ունենա աշխատել այդ ռեժիմներում։
Հասցեական աջակցություն
Վարչապետի խոսքով՝ երբ միկրոբիզնեսը սահմանվի օբյեկտիվ չափանիշներով, աջակցությունը կդառնա հասցեական։ Հիմա լինում է, որ 1–2 միլիարդ դրամի աջակցությունը, որը նախատեսված է պայմանականորեն 10 իրական շահառուի համար, բաշխվում է 70-ի միջև, որոնցից 60-ը չպետք է ստանային այն, ուստի քաղաքականությունն անարդյունավետ է։
Ում է սա պետք և ինչ է նշանակում
Կառավարության տրամաբանությամբ՝ շահում են իրական միկրոբիզնեսը, որի շեմը կրկնապատկվում է, և բյուջեն, որը պետք է ստանա կեղծ ծախսերով թաքցված հարկերը։ Կորցնում են նրանք, ովքեր փոքր ընկերություններն օգտագործում են շահութահարկը նվազեցնելու համար, և նրանք, ովքեր հատուկ ռեժիմում են մնում՝ չտալով ՀԴՄ կտրոններ։ Սակայն ծախսերի նվազեցման սահմանափակումը տարածվում է բոլոր գործարքների վրա, այդ թվում ազնիվ փոքր մատակարարների հետ։ Ըստ էության, վարչապետի պատասխանը նշանակում է, որ հատուկ ռեժիմները մնում են, բայց միայն օբյեկտիվորեն փոքրերի համար։
Ինչ անել
- Շրջանառության հարկ վճարողներին և միկրոբիզնեսին՝ անպայման տալ ՀԴՄ կտրոններ․ տարվա ընթացքում երեք խախտումը հինգ տարով զրկում է հատուկ ռեժիմից։
- Շահութահարկ վճարողներին՝ մինչև 2027 թվականի հունվարի 1-ը վերանայել շրջանառության հարկ վճարող կատարողների հետ պայմանագրերը, քանի որ նրանց ծառայությունների և աշխատանքների ծախսերն այլևս չեն նվազեցվի։
- Շրջանառության հարկ վճարողներին՝ նույն կերպ գնահատել միկրոձեռնարկատիրության սուբյեկտներից գնվող ծառայություններն ու աշխատանքները։
- Բիզնեսը փակելիս և նույն հասցեում նույն գործունեությունը վերաբացելիս՝ հաշվի առնել փոխկապակցվածության չափանիշները։
- Նախագիծը (№ 10825) դեռ հրապարակված է e-draft.am-ում․ առաջարկները կարելի է ներկայացնել այնտեղ։
Նախապատմություն
Businessdaily.am-ը նոյեմբերի 2-ին գրել էր Ֆինանսների նախարարության նախագծի մասին։ 2027 թվականի հունվարի 1-ից ընկերությունների և անհատ ձեռնարկատերերի համար միկրոձեռնարկատիրության շեմը 24 միլիոնից կբարձրանա 50 միլիոն դրամի, իսկ անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական անձանց համար կմնա 24 միլիոն դրամ։ Հարկային օրենսգրքի որոշ խախտումների դեպքում շրջանառության հարկն ու միկրոձեռնարկատիրությունն արգելվում են խախտման տարվա և հաջորդ չորս տարիների համար՝ հաշվի առնելով միայն օրենքի ուժի մեջ մտնելուց հետո արձանագրված խախտումները։ Փակված և նույն հասցեում նույն գործունեությունը շարունակող հարկ վճարողները կարող են ճանաչվել փոխկապակցված և նույնպես զրկվել հատուկ ռեժիմներից։ Կառավարության 2026–2031 թվականների ծրագիրը նախատեսում է շեմի առնվազն կրկնապատկում և ռեժիմից օգտվելու հնարավորություն՝ կախված հարկային բարեխղճությունից։




Խմբագրի մեկնաբանություն
Վարչապետը հստակ ձևակերպեց նախագծի տրամաբանությունը․ սահմանափակումները ոչ թե հատուկ ռեժիմների, այլ դրանց չարաշահման դեմ են։ Սակայն լրագրողի մտահոգությունը մնում է բաց․ ծախսերի նվազեցման արգելքը չի տարբերակում կեղծ և իրական գործարքները, ուստի ազնիվ փոքր մատակարարները կարող են կորցնել խոշոր հաճախորդներին։ Արդյունքը կախված կլինի նրանից, թե որքանով ՊԵԿ-ը կկարողանա կոնկրետ սխեմաներ բացահայտել առանց ամբողջ հատվածը պատժելու։