Հայաստանը փորձնական դրոշմավորում է սկսում կոշիկի, բժշկական ապրանքների, դողերի, խաղալիքների և հրուշակեղենի համար
Հայաստանի Պետական եկամուտների կոմիտեն (ՊԵԿ) հոկտեմբերի 20-ին e-draft.am հարթակում տեղադրել է նույնականացման միջոցներով ապրանքների փորձնական դրոշմավորման մասին կառավարության որոշումների հինգ նախագիծ։
Նախագծերը կազմված են մեկ ձևանմուշով և տարբերվում են միայն ապրանքների ցանկով։ Փորձարկման մեջ ընդգրկված են հրատեխնիկան, հակահրդեհային սարքավորումները, խաղալիքներն ու հեծանիվները, հրուշակեղենն ու կիսաֆաբրիկատները, բժշկական ապրանքները, դողերն ու ավտոպահեստամասերը, կոշիկը, լուսանկարչական տեխնիկան և կենցաղային ապրանքները։
Հինգ փաստաթղթի հանրային քննարկումը կտևի 2026-ի հոկտեմբերի 20-ից նոյեմբերի 4-ը։
Ինչ է առաջարկվում
Յուրաքանչյուր նախագծով կառավարությունը հաստատում է երկու փաստաթուղթ՝ փորձարկման շրջանակում դրոշմավորվող ապրանքների ցանկը (հավելված № 1) և փորձարկման ծրագիրը (հավելված № 2)։ Ծրագիրը կիրականացնեն ՊԵԿ-ը և «Այ-Մարկ» ՍՊԸ-ն։ Վերջինս ԵԱՏՄ շրջանակում նույնականացման միջոցներով ապրանքների դրոշմավորման ազգային օպերատորն է, որը նշանակվել է կառավարության 2022-ի մարտի 10-ի № 312-Լ որոշմամբ։ Փորձարկումը և դրա արդյունքների գնահատումը կանցկացվեն 2026-ի նոյեմբերի 1–30-ը ներառյալ։ Փորձարկման ավարտից հետո տասն օրվա ընթացքում ՊԵԿ-ը արդյունքները պետք է ներկայացնի Վարչապետի աշխատակազմ։
Նախագծերի իրավական հիմքը Սահմանադրության 153-րդ հոդվածի 3-րդ մասն է և Հարկային օրենսգրքի 396.1-ին հոդվածի 2-րդ մասը։
Որ ապրանքներն են ընդգրկված փորձարկման մեջ
1. Հրատեխնիկա, հակահրդեհային սարքավորումներ, խաղալիքներ և հեծանիվներ։ Ցանկում են հրավառությունը, ազդանշանային հրթիռները և այլ հրատեխնիկական արտադրանք (ԱՏԳ ԱԱ ծածկագիր 3604)։ «Կրակմարիչներ և հրդեհային անվտանգության սարքավորումներ» խմբում նախագիծը ներառում է տվյալների փոխանցման սարքավորումներ (8517), ինդիկատորային վահանակներ (8531), գազի և ծխի անալիզատորներ (9027 10) և այլ սարքավորումներ։ Ցանկում են նաև մոպեդներն ու օժանդակ շարժիչով հեծանիվները (8711), սովորական հեծանիվները (8712), եռանիվ հեծանիվները, տիկնիկները, մոդելները, փազլները և այլ խաղալիքներ (9503), խաղաթղթերը և էլեկտրական մրցարշավային մեքենաների հավաքածուները (9504)։
2. Հրուշակեղեն, կիսաֆաբրիկատներ և սառեցված արտադրանք։ Շաքարային հրուշակեղեն, այդ թվում՝ սպիտակ շոկոլադ (1704)։ Ալյուրային հրուշակեղեն, թխվածքաբլիթ, վաֆլի, վաֆլե թերթեր և բրնձի թուղթ (1905)։ Պատրաստի ապուրներ և արգանակներ (2104), առանձին սննդամթերք (2106 90)։ Ձկան սառեցված ենթամթերք՝ լյարդ, խավիար և կաթնագեղձ (0303 91), ինչպես նաև կենդանիների աղիքներ, միզապարկեր և ստամոքսներ (0504)։
3. Բժշկական ապրանքներ։ Ամենածավալուն ցանկն է՝ 34 դիրք և առանձին տող հականեխիչների ու ախտահանիչ միջոցների համար։ Դրանում են հակաբիոտիկները, պատվաստանյութերն ու շիճուկները, բամբակը, վիրակապերն ու սպեղանիները, վիրաբուժական կարանյութը, ախտորոշիչ ազդանյութերը, ռետինե ձեռնոցները, ապակե ամպուլները, հաշմանդամի սայլակները, կոնտակտային ոսպնյակներն ու ակնոցները։ Այստեղ են նաև բժշկական և ստոմատոլոգիական գործիքները, օրթոպեդիկ հարմարանքները, պրոթեզներն ու լսողական սարքերը, ռենտգենյան սարքավորումները, բժշկական կահույքը, հիգիենիկ միջադիրներն ու տակդիրները, հենակները։
4. Դողեր և ավտոպահեստամասեր։ Նոր օդաճնշային դողեր (4011), անվտանգ և բազմաշերտ ապակի (7007), հեղուկների և գազերի զտիչներ (8421), վառոցքի մոմեր (8511 10), դիմապակիներ, արգելակային համակարգեր, անիվներ և դրանց մասեր (8708), մոտոցիկլների մասեր (8714 10), տեխնիկական տեքստիլ արտադրանք (5911 90)։
5. Կոշիկ, լուսանկարչական տեխնիկա և կենցաղային ապրանքներ։ 6401–6405 ապրանքային դիրքերի ամբողջ կոշիկը՝ ռետինե, պլաստիկ, կաշվե, տեքստիլ և այլ։ Լուսանկարչական խցիկներ և լուսաթարթիչներ (9006), թղթե սփռոցներ և անձեռոցիկներ (4818 30), ցողիչներ և փոշիացուցիչներ (9616 10)։
Ինչու է սա անհրաժեշտ
Նախագծերի համաձայն՝ փորձարկումը կարդիականացնի Ապրանքների դրոշմավորման ավտոմատացված տեղեկատվական համակարգը (ԱԴԱՏՀ)։ Համակարգը պետք է հետևի ապրանքի յուրաքանչյուր միավորին՝ արտադրությունից կամ ներմուծումից մինչև շրջանառությունից դուրս գալը, այսինքն՝ վաճառքը, արտադրությունում օգտագործումը, արտահանումը կամ ոչնչացումը։ Արտադրանքի յուրաքանչյուր միավոր կստանա եզակի Data Matrix ծածկագիր, որը հնարավոր չէ կեղծել կամ կրկնել։
Նախագծերի հեղինակները նշում են երեք խնդիր, որոնք առկա են այսօր.
- ոչ բոլոր ապրանքներն են ենթակա դրոշմավորման, և դրանց շրջանառության վերահսկման համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ գործիքներ,
- ապահովված չէ շրջանառության ամբողջ շղթայի հետագծելիությունը,
- ԵԱՏՄ երկրներ արտահանող հայկական ընկերությունները պետք է դրոշմավորեն արտադրանքը միության կանոններով։
Նպատակները նշված են յուրաքանչյուր կողմի համար առանձին։ Պետությունն ակնկալում է կրճատել ստվերային հատվածը, ստանալ լրացուցիչ հարկային մուտքեր, տեսնել վիճակագրությունն իրական ժամանակում և ավտոմատացնել համագործակցությունը ԵԱՏՄ երկրների վերահսկող մարմինների հետ։ Բիզնեսին խոստանում են մրցունակության աճ՝ ստվերի դուրսմղման հաշվին, ԵԱՏՄ-ի ներսում ապրանքների ավելի պարզ շրջանառություն և լոգիստիկ նոր ծառայություններ։ Սպառողները պաշտպանված կլինեն կեղծ և անորակ արտադրանքից. ապրանքի իսկությունը հնարավոր կլինի ստուգել օպերատորի բջջային հավելվածով։
ԱԴԱՏՀ-ն կինտեգրվի ՊԵԿ-ի, Էլեկտրոնային կառավարման ենթակառուցվածքների ներդրման գրասենյակի (ԷԿԵՆԳ) և, անհրաժեշտության դեպքում, այլ պետական մարմինների տեղեկատվական համակարգերի հետ։
Ինչպես կանցկացվի փորձարկումը
Ծրագիրը փորձարկումը բաժանում է չորս ուղղության.
- դրոշմավորման մեխանիզմների և տեղեկատվական համակարգի գործառույթների փորձարկում,
- մասնակիցների համագործակցության կազմակերպում,
- մասնակիցների համակարգերի ինտեգրում օպերատորի համակարգին,
- ամբողջ ցիկլի մշակում՝ դրոշմավորման ծածկագրի պատվերից մինչև ապրանքի դուրս գալը շրջանառությունից։
Բիզնեսի մասնակցությունը կամավոր է։ ՊԵԿ-ը ազգային օպերատորի հետ կմշակի պլան, ժամանակացույց և մեթոդական ուղեցույցներ, ապա կգնահատի արդյունքները։ «Այ-Մարկը» կմշակի համակարգի և դրա տեղեկատվական անվտանգության պահանջները, կներդնի և կշահագործի համակարգը։ Փորձարկման մասնակիցները դրոշմավորման ծածկագրերը կստանան անվճար։
Որքան արժե
Պետական բյուջեից ֆինանսավորում նախատեսված չէ։ ՊԵԿ-ի էլեկտրոնային կառավարման համակարգերում փոփոխությունները լրացուցիչ միջոցներ չեն պահանջի, իսկ դրոշմավորման ծածկագրերի տրամադրման ծախսերը ստանձնում է օպերատորը։ Փաստաթղթերում նշված միակ ռիսկն այն է, որ արտադրողների և ներմուծողների մի մասին կարող է անհրաժեշտ լինել տեխնիկական վերազինում։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ տնտեսության համար դրական ազդեցությունը, հատկապես երկարաժամկետ հեռանկարում, զգալիորեն կգերազանցի այդ ծախսերը։
Համատեքստ
Հայաստանում ապրանքների դրոշմավորումը գործում է 1997-ից։ Սկզբում դրանք ալկոհոլի և ծխախոտի ակցիզային դրոշմանիշերն էին։ 2013-ից ներդրվեց հսկիչ նշաններով դրոշմավորումը ջրի, ըմպելիքների, հյութերի և գարեջրի համար։ 2014-ին դրանց ավելացան կաթնամթերքը, պահածոները, կոսմետիկան և դեղերը, 2018-ին՝ մակարոնեղենը, մսամթերքը, յուղերը և այլ ապրանքներ։ 2018-ի փետրվարին Ալմաթիում ԵԱՏՄ երկրների կառավարությունների ղեկավարները ստորագրեցին նույնականացման միջոցներով ապրանքների դրոշմավորման մասին համաձայնագիր։ 2023-ից Հայաստանը փուլ առ փուլ ներդնում է այդ դրոշմավորումը՝ սկզբում ծխախոտի և ալկոհոլի, ապա ջրի, կաթնամթերքի և այլ ապրանքների համար, որոնք նախկինում դրոշմավորվում էին հսկիչ նշաններով։
Նոր նախագծերը շարունակում են այդ գիծը։ Հոկտեմբերի 15-ին ՊԵԿ-ն արդեն հանրային քննարկման էր ներկայացրել բնական մորթուց հագուստի և աքսեսուարների (ծածկագիր 4303 10) փորձնական դրոշմավորման նմանատիպ նախագիծ։ Դրա հետ նոյեմբերին «փորձնական ռեժիմում» կարող է հայտնվել սպառողական շուկայի զգալի մասը՝ կոնֆետներից և կոշիկից մինչև դողեր և բժշկական ձեռնոցներ։
Նախագծերի վերաբերյալ առաջարկները կարելի է ներկայացնել e-draft.am հարթակում մինչև 2026-ի նոյեմբերի 4-ը։
