Հայաստանը սահմանում է անշարժ գույքի տարեկան 243,9 հազ. գրանցում սպասարկող երկու շտեմարանի կանոնակարգերը
Հայաստանի Կադաստրի կոմիտեն՝ անշարժ գույքի պետական ռեգիստրը վարող մարմինը, մշակել է անշարժ գույքի երկու պետական շտեմարանի կանոնակարգերը։ Այդ շտեմարաններում պահվում են անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքներն ու սահմանափակումները, իսկ կանոնակարգերը սահմանում են դրանց կառուցվածքը, տվյալների աղբյուրները, պաշտպանության և արխիվացման կարգը։
Ըստ կառավարության որոշումների նախագծերի (Անշարժ գույքի պետական միասնական կադաստրի շտեմարան, իրավահաստատող փաստաթղթերի ներկայացման էլեկտրոնային համակարգ)՝ որոշումներն ուժի մեջ կմտնեն պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրը։ Հանրային քննարկումը կտևի մինչև նոյեմբերի 16-ը։
Ինչ են սահմանում կանոնակարգերը
Կադաստրի շտեմարանը կունենա հինգ ենթահամակարգ՝ փաստաթղթաշրջանառության, կադաստր տեքստային, գործառույթների կառավարման, համակարգի ադմինիստրատորի և քարտեզագրական։ ISO/IEC 27001 միջազգային ստանդարտի 0–3 սանդղակով շտեմարանին տրվում է C2I2A3 անվտանգության դաս. գաղտնիությունն ու ամբողջականությունը միջին մակարդակի են, մատչելիությունը՝ ամենաբարձր։ Տվյալներ կներկայացնեն բնակչության պետական ռեգիստրը, նոտարական համակարգը, Դատական դեպարտամենտը, Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայությունը, Կենտրոնական բանկը և գանձապետական համակարգը։
Իրավահաստատող փաստաթղթերի էլեկտրոնային համակարգը նախատեսված է պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, նոտարների և սահմանափակում կիրառող մարմինների համար։ Այն բաղկացած է երեք ենթահամակարգից՝ իրավահաստատող փաստաթղթերի, սահմանափակումների և ադմինիստրատորի, ու ստանում է C2I2A2 դաս։ Տվյալները մուտքագրվում են համակարգի ինտերֆեյսով՝ «Ես եմ» ազգային նույնականացման հարթակով մուտք գործելուց հետո, API-ով կամ տվյալների փոխանակման ADEL շերտով՝ XML կամ JSON ձևաչափով։
Երկու կանոնակարգն էլ նախատեսում են սխալ կամ անհամապատասխան տվյալների մերժում՝ տվյալը ներկայացրած մարմնի ծանուցմամբ, ինչպես նաև պարբերական կրկնօրինակում (backup) և վերականգնում (disaster recovery)։ Անձնական տվյալների պաշտպանության համար կիրառվելու է ISO/IEC 27701 ստանդարտը։
Էլեկտրոնային համակարգի ծախսային գնահատականը, ըստ հիմնավորման, կկազմվի բնակչության պետական ռեգիստրի շտեմարանի ներդրման աշխատանքներն ավարտելուց հետո։
Գործարքները թվերով
Կադաստրի կոմիտեի տարեկան վերլուծության համաձայն՝ 2025-ին Հայաստանում գրանցվել է անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքների 243,9 հազ. գործարք՝ 1,6%-ով պակաս, քան 2024-ին (247,9 հազ.)։ Առուվաճառքները կազմել են 59,7 հազ. (+3,4%), գրավադրումները՝ 35,8 հազ. (+7,5%), այդ թվում հիփոթեքայինը՝ 11,1 հազ. (+32,2%), ժառանգությունները՝ 41 հազ.։ Օտարերկրյա քաղաքացիները ձեռք են բերել ավելի քան 2 հազ. միավոր անշարժ գույք՝ 27%-ով ավելի, քան մեկ տարի առաջ։
2026-ի օգոստոսին արձանագրվել է 23,7 հազ. գործարք, ինչը 26,4%-ով գերազանցում է նախորդ տարվա օգոստոսի ցուցանիշը և 2016-ից ի վեր օգոստոս ամիսների ամենաբարձրն է (օգոստոսի վերլուծություն)։ Հիփոթեքային գրավադրումներն աճել են 43,6%-ով՝ մինչև 1 308։
Թղթից՝ առցանց գործարքի
2025-ից Կադաստրի կոմիտեն քաղաքացիներից թղթային փաստաթղթեր այլևս չի ընդունում, իսկ կոմիտեի այդ տարվա բյուջեն կազմել է 3 մլրդ 978 մլն դրամ (մոտ 10,3 մլն ԱՄՆ դոլար)։ 2026-ի հուլիսից անշարժ գույքի վաճառքի պայմանագիրը կարելի է կնքել ամբողջությամբ առցանց՝ առանց նոտարի, իսկ դրանից ծագող սեփականության իրավունքը գրանցվում է ինքնաշխատ։ Առաջին նման գործարքն իրականացվել է սեպտեմբերի 10-ին (Կադաստրի կոմիտե)։
Նախագծերը բխում են Կառավարության 2021–2026 թվականների ծրագրի 6.2 բաժնից, որով կառավարությունը հանձնառություն է ստանձնել արմատապես բարեփոխել պետական ծառայությունների որակը։
