Ռուսաստանցիների ներհոսքը տոկոսադրույքը մղում է վեր, ՌԴ արտահանման արգելքը՝ վար. ՀՀ ԿԲ-ն ընտրել է առաջինը
ՀՀ կենտրոնական բանկը տոկոսադրույքը բարձրացրել է 0.25 տոկոսային կետով՝ հասցնելով 6.75%։ Որոշման հիմքում երկու հակառակ ուղղված ռիսկ է. ռուսաստանցիների ներհոսքը, որը պահանջում է ավելի բարձր տոկոսադրույք, և Ռուսաստան արտահանման արգելքը՝ ավելի ցածր։ ԿԲ խորհուրդն ընտրել է առաջինը։
Որոշումն ընդունվել է 2026-ի սեպտեմբերի 15-ի նիստում։ Լոմբարդային ռեպոյի տոկոսադրույքը սահմանվել է 8.25%, բանկերից ներգրավվող միջոցների տոկոսադրույքը՝ 5.25%։
Օգոստոսին 12-ամսյա գնաճը կազմել է 4.4%՝ շարունակելով գերազանցել նպատակային ցուցանիշը, իսկ 12-ամսյա բազային գնաճը՝ 4.8%։ Ըստ ՀՀ ԿԲ փաստաթղթերի, քաղաքականության տոկոսադրույքի որոշումը հիմնավորվել է հետևյալ զարգացումներով և սցենարներով։
Արտաքին միջավայրը
Տարածաշրջանային հակամարտությունների ձգձգվող բնույթի և որոշակի ընդլայնման պայմաններում աստիճանաբար ավելի շոշափելի են դառնում համաշխարհային պահանջարկի հետագա թուլացման և միաժամանակ գնաճային ճնշումների ուժեղացման ռիսկերը։
ԱՄՆ-ում ներդրումային բարձր ակտիվությունը և հարկաբյուջետային կայունության վերաբերյալ աճող մտահոգությունները նպաստել են երկարաժամկետ չեզոք տոկոսադրույքների վերընթաց ռիսկերին՝ համապատասխան հետևանքներով զարգացող շուկաների չեզոք տոկոսադրույքների և կապիտալի հոսքերի համար։ Եվրագոտում և Ռուսաստանում, երկրորդ եռամսյակի տնտեսական աճի չափավոր վերականգնման պայմաններում, կառուցվածքային մարտահրավերները շարունակում են խորանալ՝ ճնշում գործադրելով միջնաժամկետ աճի հեռանկարի վրա։
Մերձավոր Արևելքում լարվածության աճի պայմաններում էներգակիրների գները մնում են բարձր, իսկ կուտակված պաշարների աստիճանական սպառումը մեծացնում է շուկայի խոցելիությունը հնարավոր նոր առաջարկի շոկերի նկատմամբ։ Այս համատեքստում ավելի շոշափելի են դարձել ռիսկերը, որ խոշոր տնտեսությունների կենտրոնական բանկերը կարող են հետագայում բարձրացնել տոկոսադրույքները կամ երկար պահել դրանք բարձր մակարդակում։
Հայաստանում աճն արագացել է
2026-ի երկրորդ եռամսյակում Հայաստանի տնտեսական աճն արագացել է՝ գերազանցելով երկարաժամկետ կայուն մակարդակը։ Աճը շարունակել է հիմնականում պայմանավորվել շինարարության և ծառայությունների ոլորտներով, ինչը վկայում է ավելցուկային պահանջարկի պայմանների առկայության մասին։
Աղբյուրը՝ ՀՀ վիճակագրական կոմիտե, ՀՀ ԿԲ գնահատականներ
Սցենար Ա. ներհոսքը՝ տոկոսադրույքը վեր
2026-ի մարտ-հուլիսին ռուսաստանցիների զուտ ներհոսքը՝ չափված Հայաստան մուտքերի և ելքերի տարբերությամբ, կազմել է շուրջ 87 հազար՝ գերազանցելով 2025-ի համապատասխան ցուցանիշը մոտ 20 հազարով։
Պատճառը 2026-ի ընթացքում ռուս-ուկրաինական հակամարտության մասշտաբի ընդլայնումն է և համապարփակ կարգավորման հեռանկարների որոշակի թուլացումը։ Վերջին ամիսներին զգալիորեն ավելացել են հարձակումները քաղաքացիական ենթակառուցվածքների վրա՝ հատկապես էներգետիկ, լոգիստիկ և պահեստային, ինչը նպաստել է տարբեր ապրանքային շուկաներում պակասուրդի առաջացմանը։ Այս զարգացումների ֆոնին աստիճանաբար ձևավորվել են հետագա սրացման և հակամարտության ընդլայնման սպասումներ՝ հանգեցնելով ՌԴ քաղաքացիների վարքագծի որոշակի փոփոխությունների։ Միաժամանակ, այս զարգացումները համընկել են Մերձավոր Արևելքում հակամարտության ընդլայնման և անվտանգության ռիսկերի աճի հետ՝ զգալիորեն նվազեցնելով տարածաշրջանի երկրներ այցելությունների հնարավորությունը։
Հայաստանում հետևանքներն արդեն տեսանելի են. ծառայությունների որոշ ոլորտներում ակտիվությունը բարձր է, իսկ հյուրանոցային, ռեստորանային և տրանսպորտային ծառայությունների գների աճը նկատելիորեն արագացել է։ Հայաստանի անշարժ գույքի նկատմամբ աճող հետաքրքրությունը կարող է վկայել այցելությունների ավելի երկար տևողության պլանավորման մասին։
2022-ի փորձը ԿԲ-ն համարում է կարևոր հենակետ հնարավոր ազդեցությունների գնահատման համար, սակայն վերապահումով. այժմ խոսքը հիմնականում արտաքին պահանջարկի շոկի մասին է, և դրա մակրոտնտեսական ազդեցությունը զգալիորեն ավելի փոքր է, քան 2022-ին։ Զսպող գործոններն են հոսքերի այլ կազմը, մեկ շնչին ընկնող ծախսերի այլ վարքագիծը և հայկական տնտեսության ավելի մեծ չափը։
Արտաքին պահանջարկը էական վերընթաց ռիսկեր է ստեղծում նաև աշխատավարձերի աճի և համապատասխան ոլորտներում ծառայությունների գնաճի համար։ Այս սցենարում հիմնական կլանիչը անվանական փոխարժեքն է, սակայն համախառն պահանջարկը զսպելու և գնաճային սպասումների արագացման ռիսկերը մեղմելու համար կպահանջվի սպասվածից բարձր տոկոսադրույքի հետագիծ։
Աղբյուրը՝ ՀՀ վիճակագրական կոմիտե, ՀՀ ԿԲ հաշվարկներ։ Ցուցադրված են միայն զեկույցի գրաֆիկում նշված արժեքները։
Աղբյուրը՝ ՀՀ վիճակագրական կոմիտե։ 2026-ի մայիս, տարեկան աճ։
Միջանկյալ ամիսների արժեքները զեկույցում թվերով նշված չեն և այստեղ չեն ներկայացվում։
Սցենար Բ. արգելքը՝ տոկոսադրույքը վար
Ռուսաստանի կողմից 2026-ի հունիսից Հայաստանից բուսական և կենդանական ծագման արտադրանքի արտահանման նկատմամբ սահմանված սահմանափակումները ձգձգվելու դեպքում կարող են էապես բացասական ազդեցություն ունենալ գյուղատնտեսության վրա, իսկ ոլորտի զգալի զբաղվածության պատճառով՝ թուլացնել նաև ներդրումային և սպառողական վստահությունը։
Սահմանափակումները վերաբերում են արտադրանքին, որի արտահանումը 2025-ին կազմել է ՀՆԱ-ի շուրջ 1.2%։ Ռիսկի տակ գտնվող ընդհանուր արժեքը համեմատաբար սահմանափակ է, սակայն որոշ ապրանքների՝ ծաղիկների, ձկնամթերքի և կորիզավոր մրգերի արտադրության մեծ մասն ուղղվում է Ռուսաստան, ինչը բարդացնում է այդ ծավալների ներքին շուկայում տեղաբաշխումը։ Կարճաժամկետում այլընտրանքային շուկաներ վերակողմնորոշման հնարավորությունները սահմանափակ են։
ԿԲ-ն ուշադրություն է հրավիրում երկու ծանրացնող հանգամանքի։ Առաջին՝ ոլորտում զբաղվածությունը հավանաբար ամբողջությամբ արտացոլված չէ պաշտոնական վիճակագրությունում՝ ոչ ֆորմալ զբաղվածության բարձր մակարդակի պատճառով, ընդ որում աշխատավարձերն ու եկամուտները համեմատաբար ցածր են։ Երկրորդ՝ ոլորտի պարտքային բեռը վերջին տարիներին զգալիորեն աճել է և 2026-ի երրորդ եռամսյակի դրությամբ հասել է թողարկման շուրջ 52%-ին՝ 2021-ի 17.1%-ի դիմաց։ Սա մեծացնում է խոցելիությունը եկամուտների անկման նկատմամբ և լրացուցիչ ռիսկեր ստեղծում տնտեսության նկատմամբ վստահության համար։
Այս սցենարի իրականացման դեպքում դրամավարկային քաղաքականությունը պետք է ուղղված լինի պահանջարկի աջակցմանը և գնանկումային ճնշումների կլանմանը, ինչը կպահանջի շուկաների ներկայիս սպասումներից ցածր տոկոսադրույքի հետագիծ։
ԿԲ խորհուրդն ընտրել է առաջին սցենարը
Ֆինանսական շուկայի հարցված մասնակիցներն ընդհանուր առմամբ ակնկալել են, որ ԿԲ-ն առաջիկա տարվա ընթացքում տոկոսադրույքը կպահի ներկայիս մակարդակում, ապա միջնաժամկետ հորիզոնում կնվազեցնի մինչև 6.25%։
Խորհուրդը որոշել է այլ կերպ. ընդգծելով Ա տիպի սցենարներից բխող հետևանքների կառավարման անհրաժեշտությունը, տոկոսադրույքը բարձրացվել է 0.25 տոկոսային կետով։ Խորհուրդը վճռականորեն հաստատում է միջնաժամկետում 3% գնաճի գնային կայունության նպատակի ապահովման համար համապատասխան քաղաքականության գործողություններ և ռազմավարություն որդեգրելու իր հանձնառությունը։
