ԵԱՏՄ չորս երկրները Հայաստանին զգուշացնում են անդամակցության կասեցման դեպքում ՀՆԱ-ի 15,6% կորստի մասին
Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) պայմանագրի գործողության կասեցումը Հայաստանի նկատմամբ կարող է երկրի ՀՆԱ-ն կրճատել 15,6%-ով կամ 4,6 մլրդ ԱՄՆ դոլարով, գնաճը բարձրացնել 14,9 տոկոսային կետով, իսկ սպառումը նվազեցնել 14,6%-ով (3,5 մլրդ դոլար)։ Այդ գնահատականները ներկայացված են Բելառուսի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի և Ռուսաստանի պատրաստած զեկույցում, որը հրապարակվել է Ռուսաստանի կառավարության կայքում։
Զեկույցը պատրաստվել է չորս երկրների նախագահների 2026-ի մայիսի 29-ի համատեղ հայտարարության հիման վրա և կներկայացվի Բարձրագույն եվրասիական տնտեսական խորհրդի դեկտեմբերյան նիստին։ Հայտարարությունն ընդունվել էր ԵՄ անդամակցության ուղղությամբ Հայաստանի քայլերի առնչությամբ, այդ թվում՝ «Եվրոպական միությանը Հայաստանի Հանրապետության անդամակցության գործընթացի մեկնարկի մասին» օրենքի, որը խորհրդարանն ընդունել է 2025-ի մարտի 26-ին։ Հաշվարկներում ենթադրվում է, որ Հայաստանը մնում է ԱՊՀ լիիրավ անդամ։
Զեկույցի տվյալներով՝ 2025-ին Հայաստանի ապրանքաշրջանառությունը ԵԱՏՄ երկրների հետ կազմել է 7,99 մլրդ դոլար՝ երկրի ընդհանուր ապրանքաշրջանառության 37,8%-ը։ Կասեցման դեպքում այն կպակասի 55,6%-ով՝ մինչև 3,55 մլրդ դոլար։ Արտահանումը ԵԱՏՄ կկրճատվի 65,8%-ով՝ 3,17-ից մինչև 1,08 մլրդ դոլար։ Ավանդական արտահանման ապրանքների մատակարարումները կնվազեն միջինը 39,6%-ով (622,5 մլն դոլար), այդ թվում ալկոհոլային խմիչքներինը՝ 50,1%-ով, պարենային և գյուղատնտեսական արտադրանքինը՝ 39,9%-ով։ Վերաարտահանման հետ կապված ապրանքների արտահանումը կիջնի 91,6%-ով՝ 1,6 մլրդ-ից մինչև 135 մլն դոլար։
ԵԱՏՄ-ից ներմուծումը կնվազի 48,8%-ով՝ 4,82-ից մինչև 2,47 մլրդ դոլար։ Զեկույցի հեղինակները հիմք են ընդունում ԵԱՏՄ երկրներից ներմուծվող գազի 300 դոլար գինը 1000 խմ-ի համար՝ ներկայիս 177,5 դոլարի փոխարեն (մոտ 69% աճ)։ Նույն ծավալի դեպքում գազի ներմուծման արժեքը կավելանա 268,5 մլն դոլարով՝ մինչև 657,5 մլն դոլար։
Ծառայությունների շրջանառությունը ԵԱՏՄ-ի հետ կկրճատվի 37,7%-ով՝ 2,08-ից մինչև 1,3 մլրդ դոլար։ 2025-ին ԵԱՏՄ այլ երկրներում աշխատել է Հայաստանի 126,9 հազ. քաղաքացի, որից 124,6 հազարը՝ Ռուսաստանում։ ԵԱՏՄ աշխատանքային միգրացիայի ռեժիմի դադարեցման դեպքում միության երկրներից դրամական փոխանցումները 3,95 մլրդ դոլարից կիջնեն մինչև 1,85 մլրդ դոլար։
Զեկույցում կանխատեսվում է նաև երրորդ երկրների հետ առևտրի անկում, քանի որ Հայաստանի համար կդադարեն գործել ԵԱՏՄ ազատ առևտրի համաձայնագրերը։ ԵԱՏՄ-ից դուրս երկրներ ապրանքների և ծառայությունների արտահանումը կնվազի 33,9%-ով՝ 10,06-ից մինչև 6,65 մլրդ դոլար։ Ընդհանուր առմամբ Հայաստանի ապրանքների և ծառայությունների արտահանումը կպակասի 41,6%-ով (6 մլրդ դոլար)։
Միության մյուս անդամների համար ազդեցությունը զեկույցում գնահատվում է 1%-ից պակաս։ Ռուսաստանի ապրանքների և ծառայությունների արտահանումը կկրճատվի 0,55%-ով, ներմուծումը՝ 0,65%-ով։ Զեկույցում ընդգծվում է, որ չորս երկրները շահագրգռված չեն ԵԱՏՄ-ից Հայաստանի դուրս գալով։
Ըստ զեկույցի՝ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը 2026-ի օգոստոսի 24-ին խորհրդարանում, Կառավարության 2026–2031 թվականների ծրագիրը ներկայացնելու շրջանակում հայտարարել էր, որ Հայաստանը, հավանաբար, մոտ ժամանակներս կսկսի ԵՄ անդամակցության պաշտոնական հայտի ներկայացման գործընթացը։ ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի միջև ընտրության հանրաքվեն, նրա խոսքով, կանցկացվի հայտին ԵՄ-ի արձագանքից և ճանապարհային քարտեզի հայտնվելուց հետո։
