Մասնագետ. անասնաբուժական դեղերի ներմուծման լիցենզավորման ընթացակարգի բացակայությունը հետաձգում է ֆերմերներին մատակարարումները

Անասնաբուժական դեղեր ներմուծելիս լիցենզիայի պահանջը խոչընդոտներ է ստեղծում ֆերմերներին մատակարարումների համար,- Երևանում AGRO EXPO ցուցահանդեսի շրջանակում BusinessDaily-ին հայտարարել է «Ռեգուլուս Զօօ» ընկերության ներկայացուցիչ, անասնաբույժ Լևոն Եղոյանը։ Նրա խոսքով՝ հարցազրույցի պահին ընկերության ապրանքի խմբաքանակներից մեկը մոտ 20–25 օր մաքսատանն էր. այն բաց թողնելու համար լիցենզիա էին պահանջում, սակայն, զրուցակցի պնդմամբ, այդ փաստաթուղթը ստանալն անհնար էր չկարգավորված ընթացակարգի պատճառով։

«Մենք ունենք ապրանք, որը մոտ 20–25 օր մաքսատանն է։ Այն չեն բաց թողնում և հետ էլ չեն ուղարկում։ Ասում են՝ լիցենզիա ներկայացրեք, իսկ լիցենզիա առայժմ ոչ մի կառույց չի կարող տալ»,- պատմել է Եղոյանը։

Ընկերության ներկայացուցչի խոսքով՝ պահանջը ներկայացնում է Պետական եկամուտների կոմիտեն, մինչդեռ համապատասխան լիցենզիայի տրամադրման կարգը դեռ գործնականում չի աշխատում։ Եղոյանը կարծում է, որ փաստաթուղթը պետք է տրամադրի Էկոնոմիկայի նախարարությունը, բայց վերապահում է անում, որ այդ հարցում լիարժեք որոշակիություն չունի։ Կոնկրետ նորմատիվ ակտը և պահված դեղամիջոցի անվանումը նա հարցազրույցում չի նշել։

«Անասնաբուժական լիցենզիան խնդիր է դարձել ներմուծող կազմակերպությունների համար, որոնք պարտավորություններ ունեն ֆերմերների և գյուղաբնակների առջև»,- ասել է զրուցակիցը։

Ներմուծողի համար հարցը կապված է ոչ միայն ապրանքի բացթողման ժամկետների հետ։ Եղոյանի խոսքով՝ մատակարարները պետք է ժամանակին ապահովեն թռչնաբուծական, խոզաբուծական և այլ տնտեսությունները դեղամիջոցներով, պատվաստանյութերով և կերային արտադրանքով։ Այդ պարտավորությունների կատարումը նա կապում է անասնապահության կենսաանվտանգության հետ։

Եղոյանն առանձին ուշադրություն է հրավիրել պատվաստանյութերի փոխադրման պայմաններին։ Եթե դեղամիջոցը պահանջում է որոշակի ջերմաստիճանային ռեժիմ և պաշտպանություն լույսից, ներմուծողները պետք է այդ պայմանները պահպանեն մինչև գնորդ ողջ ճանապարհին։ Զրուցակիցը կոչ է արել մատակարարներին փոխադրումը կազմակերպել այնպես, որ ֆերմերը ստանա որակյալ, այլ ոչ թե փչացած պատվաստանյութ։ Ընդ որում, հենց պահված ապրանքի պահպանման պայմանների խախտման մասին նա չի հայտնել։

«Ռեգուլուս Զօօ»-ն շուկայում աշխատում է 2011-ից և, Եղոյանի խոսքով, Հայաստանում ներկայացնում է շուրջ երկու տասնյակ արտադրողի։ Ընկերությունը մատակարարում է անասնաբուժական դեղամիջոցներ, պատվաստանյութեր, ախտահանման միջոցներ և կերային հավելումներ անասնապահության, թռչնաբուծության, ձկնաբուծության և ընտանի կենդանիների համար։

Շուկայի մյուս մասնակիցները մատակարարումների դինամիկան տարբեր կերպ են նկարագրում։ Ռուսաստանի Կենդանիների առողջության պաշտպանության դաշնային կենտրոնի (ВНИИЗЖ) ներկայացուցիչ Լյուդմիլա Կիրովան հայտնել է Հայաստան մատակարարումների աճի մասին։ «Աճ, այո, իհարկե։ Նախորդ տարվա համեմատ ավելի շատ ենք մատակարարել»,- ասել է նա։ Հարցազրույցում նշվել են թռչունների հիվանդությունների և դաբաղի դեմ պատվաստանյութեր, ինչպես նաև ախտորոշիչ միջոցներ. մատակարարումների ճշգրիտ ծավալներն ու արժեքը չեն նշվել։

Միևնույն ժամանակ, բազմաթիվ արտասահմանյան ընկերությունների հայաստանյան դիստրիբյուտոր «Նովատորի» ներկայացուցիչ Շուշանիկ Ղազարյանը պատվաստանյութերի մասին զրույցում ծավալների աճի վերաբերյալ հարցին պատասխանել է. «Ոչ, նվազում են»։ Ընկերության ներկայացուցիչները պատմել են նաև, որ Էկոնոմիկայի նախարարությունը գնում է պատվաստանյութեր և աջակցության ծրագրով տրամադրում ֆերմերներին։ Գլխաքանակի փոփոխության պատճառները Ղազարյանը չի մեկնաբանել՝ առաջարկելով դիմել ֆերմերներին և Էկոնոմիկայի նախարարությանը։

Քննարկելով շուկայի վիճակը՝ Եղոյանն ընդգծել է, որ անասնաբուժական միջոցների վաճառքի աճն ինքնին չի վկայում անասնապահության զարգացման մասին։ Նրա գնահատմամբ՝ կենդանիների պահվածքի, խնամքի և պատվաստման սխալները կարող են ստիպել տնտեսություններին ավելի շատ դեղամիջոցներ և կերային հավելումներ գնել։

«Սխալների պատճառով գյուղաբնակը, ֆերմերը, բժիշկն ավելի շատ անասնաբուժական միջոցներ կամ կերային հավելումներ է գնում, ինչն էլ աճի է հանգեցնում։ Բայց եթե աշխատանքը գրագետ տարվի, դա կհանգեցնի ոչ թե ֆինանսական ծավալների աճի, այլ դրանց կայունացման»,- բացատրել է նա։

ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի տվյալներով՝ 2025-ին Հայաստան ներմուծումը 3002 խոշորացված ապրանքային խմբով, որը ներառում է պատվաստանյութեր և այլ կենսաբանական ու իմունաբանական արտադրանք, կազմել է 39,9 մլն ԱՄՆ դոլար՝ 2024-ի 65,0 մլն դոլարի դիմաց. նվազումը կազմել է 38,7%։ Ընդ որում, Ռուսաստանից մատակարարումները նույն խմբում աճել են 1,23 մլն դոլարից մինչև 4,44 մլն դոլար՝ 3,6 անգամ։

Կենդանիների կերակրման արտադրանքի հարակից հատվածում՝ 2309 ծածկագրով, ներմուծման արժեքն աճել է 12,1%-ով՝ 2024-ի 52,0 մլն դոլարից մինչև 58,3 մլն դոլար 2025-ին։ Ֆիզիկական ծավալն աճել է 6,4%-ով՝ 47,0 հազ.-ից մինչև 50,0 հազ. տոննա։ 2025-ին արժեքով խոշորագույն մատակարարներն էին Իտալիան՝ 17,1 մլն դոլար, Իրանը՝ 11,5 մլն դոլար և Ռուսաստանը՝ 9,8 մլն դոլար։ Այս խումբը ներառում է տարբեր կենդանիների, այդ թվում՝ ընտանի կենդանիների համար արտադրանք և հավասար չէ գյուղատնտեսական արտադրողների համար կերային հավելումների շուկային։

ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալները ցույց են տալիս, որ 2026-ի հունվարի 1-ի դրությամբ Հայաստանում կար 468,0 հազ. գլուխ խոշոր եղջերավոր անասուն՝ մեկ տարի առաջվա 475,8 հազ.-ի դիմաց. նվազումը կազմել է 1,6%, կամ 7,8 հազ. գլուխ։

Այլ հատվածներում դինամիկան տարբեր էր։ 2026-ի հունվարի 1-ի դրությամբ խոզերի գլխաքանակը կազմել է 168,8 հազ.՝ մեկ տարի առաջվա 182,3 հազ.-ի դիմաց՝ 7,4%-ով նվազում։ Ոչխարների թիվը, հակառակը, աճել է 1,7%-ով՝ 668,4 հազ.-ից մինչև 679,5 հազ. գլուխ, մինչդեռ այծերինը նվազել է 6,9%-ով՝ 17,4 հազ.-ից մինչև 16,2 հազ.։ Ոչխարների և այծերի ընդհանուր գլխաքանակն աճել է 1,4%-ով՝ հասնելով 695,7 հազ. գլխի։

Նույն ժամանակահատվածում ընտանի թռչունների գլխաքանակն աճել է 3,0%-ով՝ 4 մլն 675,9 հազ.-ից մինչև 4 մլն 817 հազ.։ Դրանցից ածան հավերը 3 մլն 115,2 հազ. էին՝ մեկ տարի առաջվա 2 մլն 876,6 հազ.-ի դիմաց՝ 8,3%-ով աճ։ Թռչունների ցուցանիշը ներառում է հավեր, աքլորներ, հնդկահավեր, բադեր, սագեր և ընտանի թռչունների այլ տեսակներ։ Այսպիսով, անասնաբուժական դեղամիջոցներով ժամանակին մատակարարման հարցը վերաբերում է նաև այն հատվածներին, որտեղ գլխաքանակն աճում է։

Անասունների և թռչունների գլխաքանակը Հայաստանում, հազ. գլուխ

Աղբյուրը՝ ՀՀ վիճակագրական կոմիտե։

2026-ի երկրորդ եռամսյակում կաթի արտադրությունը 2025-ի նույն եռամսյակի համեմատ նվազել է 3,4%-ով՝ մինչև 199,0 հազ. տոննա, ձվինը՝ 7,4%-ով՝ մինչև 289,4 մլն հատ։ Սպանդի իրացված անասունի և թռչնի ծավալը, ներառյալ ներքին սպառումը, կրճատվել է 1,3%-ով՝ մինչև 23,0 հազ. տոննա կենդանի քաշով։

Լուսանկարը՝ Magnific/aleksandarlittlewolf