Թոքենացված բաժնետոմսերի շուկան 2026-ի նոյեմբերին հասել է պատմական առավելագույնի։
Այս մասին հայտնել է Binance կրիպտոբորսան՝ հղում անելով Token Terminal վերլուծական հարթակի տվյալներին։ Նոյեմբերի 10-ի դրությամբ այս հատվածում ակտիվների ծավալը հասել է 4,8 մլրդ դոլարի։ Տարեսկզբին այն կազմում էր 645 մլն դոլար, այսինքն՝ հունվարից ի վեր շուկան աճել է ավելի քան 640%-ով։ Սա 2026-ին թոքենացված իրական ակտիվների (RWA) ամենաարագ զարգացող կատեգորիան է։
Այս հատվածի խոշորագույն պրոդուկտը դարձել է Binance-ի bStocks-ը։ Դրա կառավարման ներքո գտնվող ակտիվների ծավալը կազմում է 1,5 մլրդ դոլար կամ ամբողջ շուկայի մոտ 31%-ը։ Հաջորդում են Ondo Finance-ը՝ 29,1%, և xStocks-ը՝ 22,2% մասնաբաժնով։ Ընդհանուր առմամբ շուկայում գործում է 23 թողարկող։
Հայաստանի համար այս թեման հետաքրքիր է երկու պատճառով։ Նախ՝ այն ցույց է տալիս, թե ինչպես է փոխվում ավանդական ֆինանսական գործիքների հասանելիությունը։ Երկրորդ՝ այն համընկնում է երկրում կրիպտոակտիվների շուկայի կարգավորման սեփական համակարգի ձևավորման հետ։
Ի՞նչ են թոքենացված բաժնետոմսերը
Թոքենացված բաժնետոմսը բլոկչեյնում գործող թվային թոքեն է, որի արժեքը կապված է իրական արժեթղթի՝ ընկերության բաժնետոմսի կամ բորսայում շրջանառվող ֆոնդի (ETF) հետ։ Այս գործիքները պատկանում են RWA կատեգորիային․ այսպես են անվանում ավանդական տնտեսության ակտիվների արժեքն արտացոլող թոքենները։
Այս հատվածի աճն ուղեկցվում է նաև ակտիվության ավելացմամբ։ Binance Research-ի տվյալներով՝ 2026-ի երրորդ եռամսյակում թոքենացված բաժնետոմսերի՝ բլոկչեյնում իրականացված փոխանցումների ծավալը գերազանցել է 100 մլրդ դոլարը։ Սա ավելի քան 16 անգամ շատ է առաջին եռամսյակի ցուցանիշից, երբ այն կազմում էր շուրջ 6 մլրդ դոլար։
Ինչպե՞ս է գործում bStocks-ը
bStocks պրոդուկտը գործարկվել է 2026-ի հունիսի 11-ին։ Հոկտեմբերի 15-ին դրա ակտիվների ծավալը գերազանցել է 1 մլրդ դոլարը։ Այդ ցուցանիշին հասնելու համար պահանջվել է մոտ չորս ամիս, ինչը, ընկերության տվյալներով, ամենաարագ արդյունքն է թոքենացված բաժնետոմսերի շրջանում։
Գործարկումից ի վեր bStocks-ի առևտրի ընդհանուր ծավալը գերազանցել է 45 մլրդ դոլարը։ Եվս 7,5 մլրդ դոլարի փոխարկումներ են իրականացվել բուն արժեթղթերով դիրքերի և bStocks թոքենների միջև՝ 1:1 հարաբերակցությամբ։ Ընկերության հաղորդմամբ՝ յուրաքանչյուր թոքեն կարող է մարվել՝ դրա դիմաց ստանալով հիմքում ընկած արժեթուղթը, այլ ոչ միայն դրա դրամական համարժեքը։
«Թոքենացված բաժնետոմսերի պատմական առավելագույնը ազդակ է ամբողջ շուկայի համար, իսկ այն, որ bStocks-ը դարձել է այս կատեգորիայի խոշորագույն պրոդուկտը, ցույց է տալիս, թե որտեղ է կենտրոնանում պահանջարկը։ Մենք ստեղծել ենք այս պրոդուկտը՝ բաժնետոմսերին և ETF-ներին 1:1 հարաբերակցությամբ պարզ հասանելիություն ապահովելու համար՝ առանց առանձին բրոքերային հաշիվ բացելու անհրաժեշտության»,- նշել է Binance-ի բորսայական գործունեության և առևտրի ուղղության ղեկավար Շունյեթ Ջանը։
Միաժամանակ իրավական տեսանկյունից bStocks-ը բաժնետոմսեր չեն։ Դրանք որոշակի ֆինանսական գործիքներ արտացոլող հավաստագրեր են և դրանց տիրապետողին չեն տալիս թողարկող ընկերության բաժնետոմսերի նկատմամբ ուղղակի սեփականության իրավունք։
Ինչպե՞ս են օգտագործվում թոքենացված բաժնետոմսերը
bStocks-ի վերաբերյալ տվյալները ցույց են տալիս, որ թոքենացված բաժնետոմսերն օգտագործվում են այլ կերպ, քան ավանդական բորսայում շրջանառվող սովորական արժեթղթերը։
Առաջին տարբերությունն առևտրի ժամերն են։ Գործարկումից ի վեր bStocks-ի առևտրի ծավալի շուրջ 56%-ը բաժին է ընկել այն ժամերին, երբ ԱՄՆ ֆոնդային շուկայի հիմնական առևտրային նստաշրջանը փակ է։ Սա հատկապես զգալի է Նյու Յորքից հեռու ժամային գոտիներում գտնվող օգտատերերի համար․ Երևանում ամերիկյան բորսաների առևտրային նստաշրջանը համընկնում է երեկոյան և գիշերային ժամերի հետ։
Երկրորդը կիրառությունն է ապակենտրոնացված ֆինանսներում (DeFi)։ Հոկտեմբերի սկզբին DeFi արձանագրություններում ներգրավված bStocks-ի մասնաբաժինը հասել է 11,2%-ի։ Սա մոտ 3,8 տոկոսային կետով բարձր է համադրելի թոքենացված բաժնետոմսերի համապատասխան ցուցանիշից։
Երրորդը որպես գրավ օգտագործումն է։ bStocks-ի ապահովմամբ տրամադրված վարկերի ծավալը հունիսի վերջին կազմել է ավանդադրված թոքենների 5,5%-ը, իսկ սեպտեմբերի 10-ին հասել է 46,2%-ի՝ աճելով 8,4 անգամ։
Ընդ որում, այս ցուցանիշներն առաջին հերթին վկայում են պրոդուկտի օգտագործման ծավալի և բնույթի մասին։ Դրանք չեն նշանակում, որ գործիքներն ավելի քիչ ռիսկային են դարձել․ թոքենացված բաժնետոմսի գինը հետևում է հիմքում ընկած ակտիվի գնին և կարող է ինչպես աճել, այնպես էլ նվազել։
Ի՞նչ է տեղի ունենում Հայաստանում
Վերջին մեկուկես տարվա ընթացքում Հայաստանը ձևավորում է կրիպտոակտիվների շուկայի կարգավորման սեփական համակարգը։ «Կրիպտոակտիվների մասին» օրենքն ուժի մեջ է մտել 2025-ի հուլիսի 4-ին։ Այն սահմանում է կրիպտոակտիվների առևտրի, ծառայությունների մատուցման և շուկայի նկատմամբ վերահսկողության կանոնները, իսկ կարգավորող մարմին է սահմանվել Հայաստանի կենտրոնական բանկը (ԿԲ)։
2026-ի հունվարի 31-ից ուժի մեջ են մտել ԿԲ-ի առաջին ենթաօրենսդրական ակտերը։ Դրանք կարգավորում են լիցենզավորումը, կապիտալի նվազագույն պահանջները, ղեկավարների գրանցումը, ինչպես նաև կրիպտոակտիվների առաջարկի փաստաթղթի ձևն ու բովանդակությունը։ Կանոնակարգերի տեքստերը, այդ թվում՝ կրիպտոակտիվներով ծառայություններ մատուցող անձանց գրանցման և լիցենզավորման վերաբերյալ 7/01 կանոնակարգը, հրապարակված են Հայաստանի իրավական տեղեկատվական պաշտոնական ARLIS համակարգում։
Ինչպես հայտնել է ԿԲ-ն, Հայաստանի տարածքում իրավաբանական անձինք կարող են կրիպտոակտիվներով ծառայություններ մատուցել միայն ԿԲ-ում գրանցվելուց և լիցենզավորվելուց հետո։ Մինչև օրենքի ուժի մեջ մտնելը շուկայում գործող ընկերությունները պետք է լիցենզիա ստանան 2026-ի հունվարի 31-ից հետո մեկ տարվա ընթացքում կամ դադարեցնեն այդ ծառայությունների մատուցումը։
Կարգավորողի գնահատմամբ՝ այս մոդելը պետք է ապահովի, որ շուկա մուտք գործեն միայն ստուգված և թափանցիկ ընկերություններ, պաշտպանվեն կրիպտոակտիվների գնորդների իրավունքները և բարձրանա շուկայի նկատմամբ վստահությունը։
Առանձին հարկ է նշել, որ թոքենացված արժեթղթերը գործիքների այլ դաս են, քան ընդհանուր առմամբ կրիպտոակտիվները։ Յուրաքանչյուր պետությունում դրանց իրավական կարգավիճակը որոշվում է նաև արժեթղթերի շուկայի մասին օրենսդրությամբ։ Հետևաբար այս հատվածի համաշխարհային աճը չի նշանակում, որ կոնկրետ պրոդուկտներն ինքնաբերաբար հասանելի են այս կամ այն երկրի բնակիչներին։
Ի՞նչ է սա նշանակում Հայաստանի համար
Թոքենացված բաժնետոմսերի ռեկորդային ցուցանիշը ցույց է տալիս ընդհանուր ուղղությունը․ ավանդական ֆինանսական գործիքների և բլոկչեյն ենթակառուցվածքի միջև սահմանն աստիճանաբար դառնում է ավելի ճկուն։ Տասը ամսում այս հատվածն աճել է ավելի քան յոթ անգամ, իսկ առևտրի զգալի մասն իրականացվում է ամերիկյան բորսաների սովորական աշխատանքային ժամերից դուրս։
Միաժամանակ այս պրոդուկտներն ունեն սահմանափակումներ։ bStocks-ն առաջարկվում է Աբու Դաբիի գլոբալ շուկայի (ADGM) պետությունում հաստատված ազդագրի հիման վրա և հասանելի է միայն սահմանված պահանջներին համապատասխանող օգտատերերին՝ թույլատրված պետություններում։ Կոնկրետ երկրում նման գործիքների հասանելիության օրինականությունը ստուգելու պատասխանատվությունը կրում է օգտատերը։
Հայաստանի համար, որտեղ նոր է գործարկվել կրիպտոակտիվներով ծառայություններ մատուցողների լիցենզավորման համակարգը, առանցքային է դառնում ոչ այնքան համաշխարհային շուկայի աճի արագությունը, որքան դրա մասնակիցների թափանցիկությունը։ Հստակ կանոնները, կարգավորողի վերահսկողությունը և ռիսկերի մասին օգտատերերի տեղեկացվածությունն այն գործոններն են, որոնք կորոշեն, թե հետագայում ինչպես կընկալվեն նման գործիքները երկրում։
