Editorial

Հայաստանը կարող է Երևանի մետրոն և ճոպանուղիները զարգացնել փուլերով` նպատակային պարտատոմսերի հաշվին

Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի մետրոպոլիտենին պետք է ոչ թե առանձին խոստումների հավաքածու, այլ զարգացման փուլային ծրագիր՝ հստակ հերթականությամբ, նախահաշվով և ֆինանսավորման աղբյուրներով։ Մետրոն պետք է մնա արագընթաց հասարակական տրանսպորտի հիմքը, իսկ ճոպանուղիները կարող են այն լրացնել այնտեղ, որտեղ ռելիեֆն ու կառուցապատումը մետրոյի անցկացումը հատկապես թանկ են դարձնում։

Ինչ է ներառում մետրոյի ընդհանուր նախագիծը

Այսօր Երևանում գործում է մեկ գիծ «Չարբախ» տանող ճյուղով՝ ընդամենը 10 կայարան և ավելի քան 12 կմ ուղի։ Մետրոպոլիտենի զարգացման պատմական սխեմայում նախատեսված էին երեք գիծ և 32 կայարան, սակայն դա հեռահար քաղաքաշինական մտահղացում է, այլ ոչ թե ամբողջությամբ նախագծված և ֆինանսավորված շինարարությունների ցանկ։ 1983-ի սխեման ցույց է տալիս ցանցի նախագծային զարգացումը, իսկ մետրոպոլիտենի պաշտոնական նկարագրությունը հաստատում է համակարգի ներկայիս մասշտաբը։

Երևանի զարգացման 2024–2028 թվականների հաստատված ծրագրում թվարկված են մետրոյի և ճոպանուղային տրանսպորտի կոնկրետ միջոցառումներ։ Դրանում առանձին նշված են կայարանների կառուցումը, նախագծային փաստաթղթերի պատրաստումը և գործող ցանցի արդիականացումը։

«Աջափնյակ» կայարանի կառուցում։ Ծրագիրը նախատեսում է ավարտել կայարանի կառուցումը հնգամյա ժամանակահատվածում։ Կայարանը պետք է մետրոյի ցանցն ընդլայնի դեպի Հրազդանի կիրճի աջ ափ։ Նախագիծը ներառում է կիրճը հատելու բարդ կառույցներ։ Դրա ներկայիս գնահատականը 107,3 մլրդ դրամ է (մոտ 287 մլն ԱՄՆ դոլար)։

Մալաթիա-Սեբաստիայի ուղղությամբ կայարան։ Հաստատված ծրագրով նախատեսված է ավարտել այդ վարչական շրջան տանող կայարանի նախագիծը։ Խոսքը նախագծի պատրաստման մասին է, այլ ոչ թե բուն կայարանի շինարարության ավարտի։

Նոր կայարան «Սուրմալու» և «Փեթակ» առևտրի կենտրոնների մոտ։ Ծրագիրը նախատեսում է այս հատվածում կայարանի կառուցում։ 2026-ին քաղաքապետարանը հայտնել է «Սուրմալուի» մոտ կայարանի տեխնիկատնտեսական հիմնավորման մրցույթի ավարտի մասին։ Սա նախապատրաստական փուլ է. վերջնական նախահաշիվը և շինարարության ժամկետները հաղորդագրությունում նշված չեն։

«Երիտասարդական» կայարանի երկրորդ մուտք։ Ծրագրով նախատեսվում է Աբովյան և Սայաթ-Նովա փողոցների խաչմերուկի կողմից կառուցել լրացուցիչ մուտք։ Այն կբարձրացնի գործող կայարանի հասանելիությունը, բայց ցանցին նոր կայարան չի ավելացնի։

Գործող ցանցի արդիականացում։ Նախատեսված են 16 վագոնի արդիականացում, դեպոյի, ազդանշանային և կապի համակարգերի վերանորոգում և արդիականացում, մալուխների փոխարինում և այլ սարքավորումների վերանորոգում։ Այս աշխատանքներն ապահովում են մետրոյի և գործող ենթակառուցվածքների հուսալիությունը։

Աջափնյակ-Ջրվեժավան-Պռոշյան ճոպանուղի։ Հաստատված ծրագիրը ներառում է այս ուղղությամբ ճոպանուղային ցանցի զարգացում՝ որպես այլընտրանքային տրանսպորտային կապ։ Արժեքը և իրականացման առանձին փուլերը ծրագրում նշված չեն։

Հեռահար զարգացում՝ նոր ուղղություններ և գծեր։ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը 2026-ի սեպտեմբերին հայտարարել է, որ դիտարկվում է առնվազն չորս նոր կայարանի կառուցում։ Սա քաղաքական ուղենիշ է, այլ ոչ թե երթուղիներով, ժամկետներով, նախագծերով և ֆինանսավորմամբ հաստատված փուլ։

Ծրագիրը չի հաստատում չորս նոր կայարանի կառուցում և չի սահմանում մետրոյի հետագա ընդլայնման հերթականություն թվարկված միջոցառումներից դուրս։ Մալաթիա-Սեբաստիայի ուղղությամբ կայարանի նախագիծը և «Սուրմալուի» մոտ կայարանի տեխնիկատնտեսական հիմնավորումը պետք է տարբերել արդեն սկսված շինարարությունից։

32 կայարանի հին սխեման պետք է օգտագործել որպես ուղենիշ ապագա գլխավոր հատակագծի համար, իսկ մոտակա ծրագիրը ձևավորել կոնկրետ նախագծերի շուրջ՝ «Աջափնյակ», «Սուրմալու», հետագա ուղղությունը դեպի Մալաթիա-Սեբաստիա, գործող ցանցի հասանելիություն և արդիականացում։ Մնացած հատվածների համար անհրաժեշտ են թարմացված տեխնիկատնտեսական հիմնավորումներ, ուղևորահոսքի կանխատեսում և արժեքի գնահատում։

Որտեղ են տեղին ճոպանուղիները

Ճոպանուղին կարող է կապ դառնալ կիրճով կամ զառիթափ լանջերով բաժանված թաղամասերի միջև։ Թողունակությամբ այն չի փոխարինում մետրոյին և պիտանի չէ ցանկացած երթուղու համար, բայց կարող է աշխատել որպես ընդհանուր տրանսպորտային ցանցի մաս՝ մետրոյի և ավտոբուսների հետ փոխադրումներով։

Նոր Նորք։ 2025-ի սեպտեմբերին քաղաքապետարանը հայտարարել է Կենտրոն վարչական շրջանից Նոր Նորք նոր ճոպանուղու նախագծանախահաշվային փաստաթղթերի կազմման խորհրդատվական ծառայության գնում։ Սա դեռ շինարարական մրցույթ չէ և հաստատված արժեք չէ։

Արաբկիր։ Թամանյանի անվան պուրակից մինչև «Նոր Արաբկիր» զբոսայգի տարբերակը 2018-ի առաջարկների թվում էր։ Դա երթուղային գաղափար էր, այլ ոչ թե հաստատված նախագիծ։

Զեյթուն և Քանաքեռ։ Նույն առաջարկների թվում էր Կոմիտասի անվան պուրակից մինչև Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջան երթուղին։ Այն պետք է նորից ստուգել ըստ երթուղագծի, ուղևորահոսքի, անվտանգության և արժեքի։

Աջափնյակ-Ջրվեժավան-Պռոշյան։ Այս ուղղությամբ ճոպանուղային երթուղիները նույնպես հիշատակվել են որպես քաղաքի տրանսպորտային զարգացման մաս։ Երևանի 2024–2028 թվականների զարգացման ծրագիրը դրանք նկարագրում է որպես նախատեսվող ուղղություն, այլ ոչ թե պատրաստի նախահաշվով գիծ։

2018-ին հրապարակված՝ 5–6 կմ երկարությամբ երթուղու համար մոտ 20 մլն ԱՄՆ դոլարի հին գնահատականը օգտակար է միայն որպես պատմական մեծության կարգ։ Այն ժամանակակից նախահաշիվ չէ Նոր Նորքի, Արաբկիրի կամ Զեյթունի համար. տարբեր են երթուղիները, կայարանները, թողունակությունը, անվտանգության պահանջները և շինարարության գները։

Քանի՞ կայարան «կծածկեր» բանկային ավանդների քառորդը

ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով՝ 2026-ի սեպտեմբերի վերջին Հայաստանի առևտրային բանկերում ավանդները կազմել են մոտ 8,67 տրլն դրամ, ռեզիդենտների ավանդները՝ մոտ 7,00 տրլն դրամ։ Եթե ռեզիդենտների ավանդների գոնե քառորդը՝ մոտ 1,75 տրլն դրամ, ուղղվեր «Աջափնյակի» նման մետրոյի կայարանների շինարարությանը (107,3 մլրդ դրամ կամ մոտ 287 մլն ԱՄՆ դոլար), կարելի կլիներ կառուցել 16 այդպիսի կայարան։ Սա միայն գումարների համեմատություն է. ավանդները պետության միջոցներ չեն, իսկ «Աջափնյակը» բարդ օբյեկտ է՝ կիրճի վրայով անցումով, ուստի դրա արժեքը չի կարելի համարել մետրոյի կայարանի տիպային գին։ Մյուս կայարանների նախահաշիվները կախված կլինեն խորությունից, երկրաբանությունից, թունելներից, փոխադրման հանգույցներից և ուղեկցող կառույցներից։

Իհարկե, բանկային ավանդները պետության փողը չեն։ Քաղաքը կամ պետությունը չի կարող դրանք պարզապես ուղղել մետրոյին։ Պետական նպատակային պարտատոմսերը կարող էին կամավոր ներգրավել մասնավոր խնայողությունների մի մասը, բայց դա կլինի տոկոսներով և մարման ժամկետով փոխառություն։ Եվ բանկերում «քնած» միջոցները ներգրավելու համար՝ թե՛ նրանց, ովքեր կօգտվեն մետրոյից և ճոպանուղուց, թե՛ նրանց, ում համար դրանք կբեռնաթափեն Երևանի խցանումները, անհրաժեշտ են ավանդատուների համար հասկանալի պայմաններ և յուրաքանչյուր փուլի արժեքի, ծախսերի ու առաջընթացի թափանցիկ հաշվետվողականություն։

Միջազգային փորձ

Մետրո

Թբիլիսի, Վրաստան։ 2017-ին բացվել է «Պետական համալսարան» կայարանը՝ ցանցի 23-րդը։ Աշխատանքները վերսկսվել էին 2015-ին՝ երկար ընդմիջումից հետո։ Նախագիծը ներառում էր կայարանը և թունելների վերականգնումը. ընդհանուր արժեքը կազմել է 84 մլն լարի՝ 2017-ի միջին փոխարժեքով մոտ 33,5 մլն ԱՄՆ դոլար։

Սոֆիա, Բուլղարիա։ Երրորդ գծի առաջին փուլը՝ մոտ 8 կմ և 8 կայարան, գնահատվել է 935,5 մլն լևա՝ ԱԱՀ-ով, կամ 2020-ի եվրո/դոլար միջին փոխարժեքով մոտ 546 մլն ԱՄՆ դոլար։ Սա ամբողջ հատվածի արժեքն է՝ ներառյալ թունելները, կայարանները և սարքավորումները, այլ ոչ թե առանձին կայարանների։

Սալոնիկ, Հունաստան։ Նոր մետրոյի 13 կայարանով առաջին գիծը բացվել է 2024-ին։ Առաջին գծի և Կալամարիա թաղամաս տանող ճյուղի շինարարության ընդհանուր արժեքը հասել է մոտ 3 մլրդ եվրոյի՝ 2024-ի միջին փոխարժեքով մոտ 3,25 մլրդ ԱՄՆ դոլար։ Նախագիծը հետաձգել են դատական վեճերը, անշարժ գույքի հարցերը, հնագիտական գտածոները և ֆինանսավորման խնդիրները։

Ճոպանուղիներ

Մեդելին, Կոլումբիա։ Metrocable-ը ինտեգրված է մետրոյի և ավտոբուսային ցանցի հետ. ճոպանուղային գծերը լանջերը կապում են փոխադրման հանգույցներին։ Մոտ 2 կմ երկարությամբ առաջին՝ K գիծը արժեցել է մոտ 24 մլն ԱՄՆ դոլար (2003-ի փոխարժեքով)։

Լա Պաս-Էլ Ալտո, Բոլիվիա։ Քաղաքային ճոպանուղիների խոշոր ցանցը կապում է տարբեր բարձրությունների վրա գտնվող թաղամասերը։ Երևանի համար օգտակար է ճոպանուղային գծերը տրանսպորտի այլ տեսակներին կապելու փորձը. արժեքն ուղղակիորեն համեմատել հնարավոր չէ նախագծերի և ֆինանսավորման պայմանների տարբերությունների պատճառով։

Թուլուզ, Ֆրանսիա։ Մոտ 3 կմ երկարությամբ և երեք կայարանով Téléo գիծը կապել է համալսարանը, հիվանդանոցը և բժշկական կամպուսը. ներդրումային արժեքը գնահատվել է 82,4 մլն եվրո՝ 2022-ի միջին փոխարժեքով մոտ 87 մլն ԱՄՆ դոլար։

Բոգոտա, Կոլումբիա։ TransMiCable-ը ծայրամասային թաղամասը կապել է մայրուղային տրանսպորտին։ Սա թաղամասը հիմնական ցանցին լրացուցիչ կապելու օրինակ է, այլ ոչ թե մետրոյի փոխարինում։

Ինչպես պարտատոմսերի գաղափարը վերածել ծրագրի

Երևանը պետք է հայտարարի տրանսպորտի համար պետական կամ համայնքային նպատակային պարտատոմսերի նախապատրաստման մասին, բայց թողարկի դրանք նախագծերի կոնկրետ փաթեթ պատրաստելուց հետո։ Դրանում կարող են ներառվել «Աջափնյակը», «Սուրմալու» կայարանը, Մալաթիա-Սեբաստիայի ուղղության նախագծումը, գործող ցանցի արդիականացումը և Նոր Նորք, Արաբկիր և Զեյթուն ճոպանուղային երթուղիների տեխնիկատնտեսական ուսումնասիրությունները։

Յուրաքանչյուր օբյեկտի համար պետք է հրապարակել նախահաշիվը, աշխատանքների փուլերը, ուղևորահոսքի գնահատականը, փոխադրումների սխեման և պարտքի մարման աղբյուրը։ Այդպես պարտատոմսերը կկարողանան կամավոր ներգրավել երկարաժամկետ խնայողություններ կոնկրետ քաղաքային նախագծերի համար, այլ ոչ թե խոստանալ միանգամից ֆինանսավորել մետրոյի ամբողջ պատմական սխեման։

Աջակցեք BusinessDaily-ին
Մեր բոլոր հոդվածներն անվճար են։ Ձեր աջակցությունը Patreon-ում օգնում է, որ այդպես էլ մնա։
Աջակցել Patreon-ում
#go-to-top,.go-to-top-button,#tie-wrapper #go-to-top{display:none !important;}