ԿԶԵՀ-ը բարձրացրել է Հայաստանի 2026-ի տնտեսական աճի կանխատեսումը՝ մինչև 5,8%

Կայունացման և զարգացման եվրասիական հիմնադրամը (ԿԶԵՀ) բարձրացրել է Հայաստանի ՀՆԱ-ի աճի 2026-ի կանխատեսումը՝ մինչև 5,8%։ «Անսպասելի տարամիտում» աշնանային Տարածաշրջանային տնտեսական ակնարկում հիմնադրամը դա բացատրում է առաջին հերթին նրանով, որ առաջին եռամսյակի վիճակագրությունը ֆինանսական հատվածի հաշվին վերանայվել է դեպի վեր, և առաջին կիսամյակն ակնկալվածից ուժեղ է ստացվել։ Ամառային թողարկումում հիմնադրամը սպասում էր 5,5%։

Հիմնադրամի գնահատմամբ՝ 2027–2029-ին աճը կդանդաղի մինչև պոտենցիալ մակարդակ՝ մոտ 5%։ «Մի քանի տարվա բարձր տեմպերից հետո տնտեսությունն աստիճանաբար վերադառնում է ավելի հավասարակշռված հետագծի», — նշված է ակնարկում։ 2025-ին Հայաստանի ՀՆԱ-ն աճել է 7,2%-ով։

Աճը պահում է ներքին պահանջարկը

Առաջին կիսամյակում տնտեսությունն աճել է տարեկան 6,0%-ով՝ առաջին եռամսյակում 5,2%-ով, երկրորդում՝ 6,7%-ով։ Աճի կեսից ավելին ապահովել է մասնավոր սպառումը։ Այն խթանել են սպառողական վարկավորումը (տարեկան +27,5%) և դրամական փոխանցումները (+18%)։ Ճյուղերից երկրորդ եռամսյակում ամենամեծ ներդրումն ունեցել են ֆինանսական հատվածը (2,2 տ.կ.), շինարարությունը (1,1 տ.կ.) և ՏՏ-ն ու կապը (1,0 տ.կ.)։ Վերաարտահանումն աճին ավելացրել է ընդամենը 0,1–0,2 տ.կ.։

Գործազրկությունը կիսամյակում 13,1%-ից նվազել է մինչև 12,8%։ Իրական աշխատավարձերն այդ ընթացքում աճել են ընդամենը 0,8%-ով՝ նախորդ տարվա 2,4%-ի դիմաց. դրանց աճը կլանում է գնաճը։

Թարմ տվյալները հաստատում են հիմնադրամի գնահատականը։ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով՝ հունվար-օգոստոսին տնտեսական ակտիվության ցուցանիշն աճել է 7,3%-ով, շինարարությունը՝ 24,7%-ով, ծառայությունները (առանց առևտրի)՝ 12,8%-ով։

Գնաճը նպատակայինից բարձր է

Հիմնադրամը սպասում է, որ 2026-ի վերջին գնաճը կկազմի 4,1%։ Դա ԿԲ-ի նպատակային միջակայքի (3% ± 1 տ.կ.) վերին սահմանից բարձր է։ Միջնաժամկետ հատվածում գնաճը կվերադառնա 3%-ի։ Գագաթնակետը գրանցվել է հունիսին՝ 5,1%։ Ամենամեծ ներդրումն ունեցել են սննդամթերքը (3,8 տ.կ.) և վառելիքը. տարեկան կտրվածքով բենզինը թանկացել է 10%-ով, դիզելային վառելիքը՝ 19%-ով, գազը՝ 76%-ով։ Հիմնական գնաճն աճել է մինչև 4,9%։ Հիմնադրամի գնահատմամբ՝ դա վկայում է պահանջարկի կողմից ճնշման մասին։

Սեպտեմբերին տարեկան գնաճը կազմել է 4,3%։ Սեպտեմբերի 15-ին ԿԲ-ն 2022-ի դեկտեմբերից ի վեր առաջին անգամ բարձրացրել է վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը՝ 6,5%-ից մինչև 6,75%։ Բանկերի վարկային պորտֆելն աճում է տարեկան 26,8%-ով, իսկ խնդրահարույց վարկերի տեսակարար կշիռը մնում է նվազագույն՝ 1,4%։

Բյուջե. հավելուրդից՝ համախմբում

Առաջին կիսամյակում բյուջեն կատարվել է ՀՆԱ-ի 1,3%-ի չափով հավելուրդով։ Պատճառը կապիտալ ծախսերի 43%-ով թերակատարումն է։ Պետական պարտքը ՀՆԱ-ի 46,8%-ից նվազել է մինչև 43,3%՝ տնտեսական աճի և դրամի արժևորման շնորհիվ։ Տարվա արդյունքներով հիմնադրամը սպասում է ՀՆԱ-ի 3,5%-ի չափով դեֆիցիտ, իսկ 2029-ին՝ 2,2%։ 2027-ից բյուջեի առաջնային հաշվեկշիռը կդառնա դրական։

Արտաքին հատվածը և կապիտալի ներհոսքը

Հիմնադրամի գնահատմամբ՝ ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը 2025-ի ՀՆԱ-ի 8,7%-ից 2026-ին կկրճատվի մինչև 6,7%։ 2027–2029-ին այն միջինում կկազմի ՀՆԱ-ի 5,9%։ Ուժեղ ներքին պահանջարկը կշարունակի խթանել ներմուծումը։ Հունվար-օգոստոսին ապրանքների արտահանումը նվազել է 6,5%-ով, ներմուծումն աճել է 9,3%-ով։

Հիմնադրամն առանձին անդրադառնում է կապիտալի ներհոսքին։ Կիսամյակում զուտ ներհոսքը հասել է մոտ 1,8 մլրդ ԱՄՆ դոլարի։ Մասնավոր հատվածի արտաքին պարտավորություններն աճել են 4,2 անգամ՝ մինչև 2,1 մլրդ ԱՄՆ դոլար։ Պետական պարտատոմսերի շուկայում ոչ ռեզիդենտների մասնաբաժինը 7,5%-ից աճել է մինչև 10,9%։ ԿԲ-ն կիսամյակում գնել է 1,16 մլրդ ԱՄՆ դոլար, և պահուստները հասել են 5,92 մլրդ ԱՄՆ դոլարի։ Հիմնադրամը զգուշացնում է՝ եթե համաշխարհային ներդրողներն ավելի զգույշ դառնան, կապիտալը կարող է արտահոսել։ Դա կթուլացնի դրամը, կկրճատի պահուստները և կթանկացնի արտաքին ֆինանսավորումը։

Ռիսկեր

ԿԶԵՀ-ի գնահատմամբ՝ անորոշության հիմնական աղբյուրներն են արտաքին պահանջարկը, զբոսաշրջային հոսքերը և սննդամթերքի ու էներգակիրների համաշխարհային գները։ Առանձին ռիսկ է Ռուսաստանից գազի մատակարարման գինն ու պայմանները։ Գազի ներմուծման 82–84%-ը բաժին է ընկնում Ռուսաստանին, 16–18%-ը՝ Իրանին։ Գազի թանկացումը կարող է արագացնել գնաճը, թուլացնել դրամը և ճնշում ստեղծել բյուջեի վրա։

Այլ կանխատեսումների ֆոնին

ԿԶԵՀ-ի 2026-ի կանխատեսումը բարձր է պետբյուջեում դրված 5,4%-ից, ինչպես նաև Համաշխարհային բանկի (5,6%) և Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (5,25%) գնահատականներից։ Դրանից բարձր է միայն Եվրասիական զարգացման բանկի (ԵԱԶԲ) կանխատեսումը՝ 6%։ 2027-ի բյուջեի նախագիծը հիմնված է 5,8% աճի վրա։ Կառավարությունը նպատակ ունի առաջիկա հինգ տարում ապահովել միջինում տարեկան 6% աճ։