Կառավարությունն ընդունեց սննդամթերքի, կոշկեղենի, դեղերի, ավտոպահեստամասերի և խաղալիքների փորձնական դրոշմավորման մասին որոշում

Հայաստանում նոյեմբերի 1–30-ը փորձնական դրոշմավորում կանցնեն հրուշակեղենը, սառեցված արտադրանքը, դեղերը, բժշկական արտադրատեսակները, կոշկեղենը, ավտոպահեստամասերը, խաղալիքները և այլ ապրանքներ։

Կառավարությունը հոկտեմբերի 29-ի նիստում հաստատել է փորձնական դրոշմավորման ենթակա ապրանքների ցանկը և փորձնական ծրագիրը։ Առաջին որոշումը վերաբերում է հրուշակեղենի կիսապատրաստուկներին ու սառեցված արտադրանքին, իսկ ևս հինգ որոշմամբ նման ծրագրեր են մեկնարկում բժշկական արտադրատեսակների, դեղերի, կոշկեղենի, ավտոպահեստամասերի, խաղալիքների և այլ ապրանքների համար։

Ի՞նչ է սա

Պետական եկամուտների կոմիտեի (ՊԵԿ) նախագահի տեղակալ Վրեժ Մխիթարյանի խոսքով՝ որոշման նպատակն է ընդլայնել Հայաստանում դրոշմավորման ենթակա ապրանքների ցանկը։ Ծրագրի իրականացման լիազոր մարմինը ՊԵԿ-ն է։ Ծրագրի ավարտից հետո 10-օրյա ժամկետում ՊԵԿ-ը գնահատման արդյունքները կներկայացնի վարչապետի աշխատակազմ։

Որ ապրանքներն են ներառված նոյեմբերի 1–30-ի փորձնական ծրագրում (կառավարության վեց որոշում).

• կիսապատրաստուկներ և սառեցված արտադրանք, հրուշակեղեն,
• բժշկական արտադրատեսակներ, դեղագործական արտադրանք, բժշկական պարագաներ և սարքավորումներ,
• կոշկեղեն, տան և ինտերիերի պարագաներ,
• լուսանկարչական ապարատներ, ավտոպահեստամասեր և անվադողեր,
• պիրոտեխնիկա, հրդեհային անվտանգության սարքավորումներ, խաղալիքներ և հեծանիվներ,
• բնական մորթուց հագուստ և պարագաներ։

Ինչպես է աշխատում։ Որոշումների նախագծերի համաձայն՝ ապրանքի յուրաքանչյուր միավոր ստանում է չկեղծվող, եզակի Data Matrix կոդ։ Կոդերը տրամադրում է Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) շրջանակում դրոշմավորման ազգային օպերատորը՝ «Ի-ՄԱՐԿ» ՍՊԸ-ն, որը սահմանվել է կառավարության 2022-ի մարտի 10-ի N 312-Լ որոշմամբ։ Համակարգը հետևում է ապրանքին ամբողջ շղթայով՝ արտադրությունից կամ ներմուծումից մինչև վաճառք, արտահանում կամ ոչնչացում։ Այն կինտեգրվի ՊԵԿ-ի և Էլեկտրոնային կառավարման ենթակառուցվածքների ներդրման գրասենյակի (ԷԿԵՆԳ) համակարգերին։

Փորձնական ծրագրի կարևոր պայմաններ.

• բիզնեսը փորձնական ծրագրին մասնակցում է կամավոր,
• ծրագրի ընթացքում օպերատորը դրոշմավորման կոդերը տրամադրում է անհատույց,
• սպառողների համար օպերատորը մշակել է բջջային հավելված, որով կարելի է ստուգել ապրանքի ծագման օրինականությունը։

Ո՞ւմ է սա պետք

Մխիթարյանի խոսքով՝ օգուտները բաշխվում են այսպես.

• Պետության համար՝ ստվերային տնտեսության նվազեցում, բիզնես միջավայրի թափանցիկության բարձրացում, լրացուցիչ հարկային եկամուտներ, իրական ժամանակում վիճակագրական տվյալներ և ԵԱՏՄ երկրների վերահսկող մարմինների համագործակցության ավտոմատացում։
• Բիզնեսի համար՝ ազնիվ մրցակցություն և ԵԱՏՄ-ում ապրանքաշրջանառության ու արտահանման պարզեցում՝ ամբողջ միությունում միասնական դրոշմապիտակի ձևի կիրառմամբ։
• Սպառողների համար՝ կեղծ և անորակ ապրանքների շրջանառության սահմանափակում, քաղաքացիների առողջության և իրավունքների պաշտպանություն։

Բարեխիղճ արտադրողներն ու ներմուծողները պաշտպանվում են ստվերում վաճառող կամ կեղծ ապրանք առաջարկող մրցակիցներից։ ԵԱՏՄ երկրներ արտահանողներին դրոշմավորումն անհրաժեշտ է, որպեսզի իրենց ապրանքը հնարավոր լինի վաճառել միության այլ երկրներում։

Ով կկրի ծախսերը։ Որոշումների նախագծերում ընդունվում է, որ որոշ արտադրողների և ներմուծողների համար կարող է անհրաժեշտ լինել տեխնիկական վերազինում՝ կոդերի տպագրություն, սկաներներ, հաշվառման համակարգերի ինտեգրում։

Ի՞նչ է սա նշանակում

Դրոշմավորումը դառնում է համընդհանուր։ Հայաստանում ապրանքները դրոշմավորվում են 1997-ից. սկզբում ակցիզային դրոշմանիշերով՝ ալկոհոլն ու ծխախոտը, 2013-ից դրոշմապիտակներով՝ ջրեղենը, ըմպելիքները, հյութերն ու գարեջուրը, 2014-ից՝ կաթնամթերքը, պահածոները, կոսմետիկ միջոցներն ու դեղերը, 2018-ից՝ մակարոնեղենը, մսեղենը, յուղերը և այլ ապրանքներ։ 2023-ից երկիրը փուլային անցնում է ԵԱՏՄ ստանդարտներով թվային կոդերի՝ սկզբում ծխախոտ և ալկոհոլ, ապա ջրեր, կաթնամթերք և այլ ապրանքներ։ Ուղղությունը սահմանել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը. նրա խոսքով՝ Հայաստանում բացարձակապես ոչինչ չպետք է վաճառվի առանց մակնշման։

Թիրախում մեծ «ստվեր» ունեցող շուկաներն են։ Փաշինյանն առանձնապես անդրադարձել է բջջային հեռախոսների և կենցաղային տեխնիկայի վաճառքի ոլորտում հսկայական ստվերին և նշել, որ համակարգը կնպաստի դրա կրճատմանը։ «Իհարկե, համակարգն անթերի չէ, ներդրման գործընթացն էլ անթերի չի եղել, բայց պետք է գնանք այս ճանապարհով»,- ընդգծել է վարչապետը։

Մորթու համար դրոշմավորումը շուտով կդառնա պարտադիր։ Որոշման նախագծի համաձայն՝ Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի խորհրդի 2025-ի նոյեմբերի 19-ի թիվ 116 որոշմամբ 2027-ի մարտի 1-ից ԵԱՏՄ երկրներում արգելվում է նոր պահանջներով չդրոշմավորված բնական մորթուց արտադրատեսակների շրջանառությունը։

Փորձնական ծրագիրը փորձարկում է, ոչ թե պարտավորություն։ Մեկ ամսվա ընթացքում կստուգվեն տեղեկատվական համակարգի աշխատանքը, մասնակիցների փոխգործակցությունը և ամբողջ ցիկլը՝ կոդ պատվիրելուց մինչև ապրանքի շրջանառությունից դուրս գալը։ Այս խմբերի (բացի մորթուց) պարտադիր դրոշմավորման ժամկետներ որոշումներում չկան։

Ի՞նչ անել

• Ցանկում ներառված ապրանքների արտադրողներին և ներմուծողներին։ Ծրագիրը կամավոր է, իսկ կոդերն անվճար։ Սա հնարավորություն է անվճար փորձարկել գործընթացները, մինչև դրոշմավորումը կդառնա պարտադիր։ Դիմեք «Ի-ՄԱՐԿ» օպերատորին և ստուգեք՝ պատրա՞ստ են արդյոք ձեր սարքավորումներն ու հաշվառման համակարգը։
• Մորթե արտադրատեսակներ վաճառողներին։ Պատրաստվեք 2027-ի մարտի 1-ից պարտադիր դրոշմավորմանը. չդրոշմավորված ապրանքը հնարավոր չի լինի վաճառել ամբողջ ԵԱՏՄ-ում։
• ԵԱՏՄ երկրներ արտահանողներին։ Օգտագործեք փորձնական ծրագիրը՝ միության միասնական ստանդարտներով դրոշմավորումը կարգավորելու համար։
• Մանրածախ առևտրին։ Գնահատեք՝ անհրաժե՞շտ են արդյոք սկաներներ և դրամարկղային ու հաշվառման ծրագրերի թարմացում Data Matrix կոդերի հետ աշխատելու համար։
• Գնորդներին։ Երբ ապրանքների վրա հայտնվեն կոդեր, ստուգեք դրանք օպերատորի բջջային հավելվածով. դա օգնում է տարբերել օրինական ապրանքը կեղծից։