Առաջին անգամ չափվել է Հայաստանի ստեղծարար տնտեսության պաշտոնական վիճակագրությունը. ՀՆԱ-ում մասնաբաժինը հասել է 6,7%-ի

Հայաստանի վիճակագրական կոմիտեն (Արմստատ) առաջին անգամ հրապարակել է «Ստեղծարար տնտեսությունը Հայաստանում, 2021-2024 թթ.» համալիր վիճակագրական տեղեկագիրը, որը հիմնված է UNCTAD-ի (United Nations Conference on Trade and Development, ՄԱԿ-ի Առևտրի և զարգացման համաժողով) նոր միջազգային մեթոդաբանության վրա։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ստեղծարար հատվածը դառնում է Հայաստանի տնտեսության ամենաարագ զարգացող ոլորտներից մեկը՝ ցուցադրելով կայուն աճ հիմնական ցուցանիշներով՝ ընկերությունների քանակի, զբաղվածության, աշխատավարձերի, ավելացված արժեքի և արտահանման մասով։
Ստեղծարար տնտեսությունն ամրապնդում է դիրքերը ազգային տնտեսությունում
Ուսումնասիրության տվյալների համաձայն՝ ստեղծարար տնտեսության կողմից ստեղծված համախառն ավելացված արժեքը 2021 թվականի 330,7 մլրդ դրամից 2024 թվականին հասել է 687,0 մլրդ դրամի՝ չորս տարվա ընթացքում աճելով ավելի քան երկու անգամ։ Արդյունքում ոլորտի մասնաբաժինը երկրի համախառն ներքին արդյունքում աճել է 4,7%-ից մինչև 6,7%, իսկ տնտեսության ընդհանուր համախառն ավելացված արժեքում դրա մասնաբաժինը հասել է 7,4%-ի։
Ընկերությունների թիվը գրեթե կրկնապատկվել է
2021-2024 թվականներին ստեղծարար տնտեսությունում գործող տնտեսավարող սուբյեկտների թիվն աճել է 10 135-ից մինչև 20 210 կազմակերպություն՝ գրեթե կրկնապատկվելով։
Ընկերությունների թվով առաջատարը շարունակում է մնալ ծրագրային ապահովման, տեսախաղերի, համակարգչային և վեբ ծառայությունների հատվածը։ 2024 թվականին այստեղ գործել են 10 020 ընկերություններ, ինչը կազմում է երկրի ստեղծարար տնտեսության բոլոր սուբյեկտների գրեթե կեսը։ Երկրորդ տեղում է արհեստագործական և դիզայներական արտադրանքի արտադրությունը՝ 4 052 կազմակերպությամբ, իսկ եռյակը եզրափակում է երաժշտության, կատարողական և տեսողական արվեստների ոլորտը՝ 1 403 սուբյեկտով։
Զբաղվածների թիվը գերազանցել է 100 հազար մարդը
Ստեղծարար տնտեսությունը դառնում է կարևոր գործատու։ Ոլորտում աշխատողների ընդհանուր թիվը 2021 թվականի 82,2 հազարից 2024 թվականին աճել է մինչև 101,6 հազար մարդ՝ ավելանալով գրեթե 24%-ով։
Ամենախոշոր գործատուներն են․
- ծրագրային ապահովում, տեսախաղեր, համակարգչային և վեբ ծառայություններ՝ 32 186 աշխատող,
- երաժշտություն, կատարողական և տեսողական արվեստներ՝ 20 661 աշխատող,
- արհեստագործական և դիզայներական արտադրանքի արտադրություն՝ 20 508 աշխատող,
- հետազոտություն և մշակում՝ 6 204 աշխատող։
Այսպիսով, Հայաստանի ստեղծարար տնտեսության յուրաքանչյուր երրորդ աշխատակից զբաղված է թվային հատվածում, ինչը հաստատում է ՏՏ արդյունաբերության աճող դերը՝ որպես երկրի ժամանակակից ստեղծարար հատվածի առանցք։
Աշխատավարձեր
Ստեղծարար տնտեսությունում միջին ամսական անվանական աշխատավարձը 2021 թվականի 288,5 հազար դրամից 2024 թվականին հասել է 467 հազար դրամի, ինչը նշանակում է ավելի քան 61% աճ։
Ամենաբարձր աշխատավարձերը գրանցվել են ծրագրային ապահովման, տեսախաղերի, համակարգչային և վեբ ծառայությունների հատվածում, որտեղ 2024 թվականին միջին աշխատավարձը հասել է ամսական 1,055 մլն դրամի։ Այնուհետև հաջորդում են․
- գովազդ և մարքեթինգ՝ 339,6 հազար դրամ,
- տեսալսողական արվեստ, մուլտիմեդիա և լուսանկարչություն՝ 314,4 հազար դրամ,
- հետազոտություն և մշակում՝ 268,3 հազար դրամ,
- ճարտարապետություն՝ 248,7 հազար դրամ։
ՏՏ ոլորտը ձևավորում է ոլորտի ավելացված արժեքի ավելի քան 60%-ը
Ստեղծարար տնտեսության համախառն ավելացված արժեքի կառուցվածքում առանցքային դեր է խաղում թվային հատվածը։
2024 թվականին ծրագրային ապահովման, տեսախաղերի, համակարգչային և վեբ ծառայությունների բաժին է ընկել ստեղծարար տնտեսության ամբողջ համախառն ավելացված արժեքի 61,8%-ը, մինչդեռ 2021 թվականին այդ ցուցանիշը կազմել էր 44,7%։
Երկրորդ տեղում է արհեստագործական և դիզայներական արտադրանքի արտադրությունը՝ 13,1% մասնաբաժնով, երրորդ տեղում՝ երաժշտությունը, կատարողական և տեսողական արվեստները՝ 6,5% մասնաբաժնով։ Գովազդի և մարքեթինգի բաժինը կազմել է 5,0%, ճարտարապետությանը՝ 3,7%։
Սա վկայում է ստեղծարար տնտեսության կառուցվածքի աստիճանական վերափոխման մասին՝ հօգուտ բարձր ավելացված արժեք և արտահանման ներուժ ունեցող ոլորտների։
Ստեղծարար ապրանքների արտահանումն աճել է գրեթե ինը անգամ
Ուսումնասիրության ամենատպավորիչ արդյունքներից մեկը դարձել է Հայաստանի ստեղծարար տնտեսության ապրանքների արտահանման աճը։
Եթե 2021 թվականին արտահանման ծավալը կազմել է 43,2 մլրդ դրամ, ապա 2024 թվականին այն հասել է 385,6 մլրդ դրամի՝ աճելով գրեթե ինը անգամ։
Ստեղծարար ապրանքների մասնաբաժինը երկրի ընդհանուր ապրանքային արտահանման մեջ աճել է 2021 թվականի 2,9%-ից մինչև 2024 թվականի 7,5%։
Արտահանման հիմնական մասը ապահովում է արհեստագործական և դիզայներական արտադրանքի արտադրությունը։ 2024 թվականին այս խմբին բաժին է ընկել ստեղծարար տնտեսության ամբողջ արտահանման 99,4%-ը։
Վիճակագրական հաշվառման նոր փուլ
Արմստատում նշում են, որ տեղեկագրի հրապարակումը դարձել է Հայաստանում ստեղծարար տնտեսության համակարգային չափման առաջին փորձը՝ հիմնված ՄԱԿ-ի Առևտրի և զարգացման համաժողովի (UNCTAD 2024) նոր մեթոդաբանության վրա։ Նոր մոտեցումը թույլ կտա բարձրացնել տվյալների միջազգային համադրելիությունը և ավելի ճշգրիտ գնահատել ստեղծարար ոլորտների ներդրումը երկրի տնտեսական զարգացման մեջ։
Արմստատի փորձագետների կարծիքով՝ ուսումնասիրության արդյունքները հաստատում են Հայաստանում կայուն ստեղծարար կլաստերի ձևավորումը, որտեղ թվային տեխնոլոգիաները, ծրագրային ապահովումը, մշակութային արդյունաբերությունները, դիզայնը և մտավոր աշխատանքը դառնում են տնտեսական աճի, զբաղվածության և արտահանման եկամուտների կարևոր աղբյուրներ։


