Խաղողի մթերումը հասել է 200 հազար տոննայի. կառավարությունում քննարկել են բրենդիի հնեցման խթանները և ակցիզը
Խաղողի մթերման ծավալն այս տարի հասել է 200 հազար տոննայի՝ նախապես պլանավորված 180–185 հազար տոննայի փոխարեն, նոյեմբերի 12-ին կառավարության նիստում հայտնել է ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը։ Նիստը վարող ՀՀ փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանն առաջարկել է մտածել հնեցման սուբսիդիայի մասին և դիտարկել ամբողջ շղթան՝ այգուց մինչև պատրաստի արտադրանքի վաճառք։
Քննարկումը ծավալվել է Արենի տեսակի խաղողի մթերման սուբսիդավորման հարցի շուրջ։ Նախարարի խոսքով՝ արտահանման սահմանափակումների պայմաններում շուրջ 15 հազար տոննայի չափով մթերվել են սպիրտի համար չնախատեսված սորտեր՝ շուրջ 2500 տոննա գինու և 10–13 հազար տոննա այլ, այդ թվում՝ սեղանի սորտեր։ Մնացած խաղողը կամ արտահանվում է, կամ պահվում սառնարաններում։ Պտուղ-բանջարեղենի մթերումները կազմել են ևս 65 հազար տոննա, ինչը հավասար է նախորդ տարվա ծավալին։
Թեման վերաբերում է խաղողագործներին, գինու և բրենդիի արտադրողներին, արտահանողներին։ Գևորգ Պապոյանը թվարկել է գործող աջակցության ծրագրերը. սպիրտի արտահանման աջակցության համար այս տարի նախատեսված է շուրջ 600 մլն դրամ, և այդ որոշումն ընդունվում է ամեն տարի առանձին. եթե մթերողը մինչև օգոստոսի 1-ը պայմանագիր է կնքում խաղողագործի հետ, մթերման վարկի տոկոսադրույքը սուբսիդավորվում է։ Նախարարի խոսքով՝ վերջին երեք տարում «մեկ կիլոգրամ խաղող դաշտում չի մնացել»։
Նախարարը նշել է, որ մթերման սեզոնը սկսվել է դատարկ տակառներով, քանի որ նախորդ տարիների մթերածը հիմնականում արտահանվել և վաճառվել էր։ Այժմ տակառները կրկին լցված են, և մինչև հաջորդ սեզոն դրանց մեծ մասը պետք է իրացվի։ Մհեր Գրիգորյանի խոսքով՝ նոր շուկաներ գտնելու ժամանակը կարող է օգտագործվել միայն այն դեպքում, եթե լինի հնեցման մոտիվացիա, իսկ սուբսիդավորելով շղթայի մեկ հատվածը՝ չպետք է խզում ստեղծել հաջորդ փուլի հետ։ Նախարարը հայտնել է, որ ԵԱՏՄ շուկան շարունակում է կարևոր մնալ, և այս տարի այնտեղ զգալի ծավալ է իրացվել։
Գևորգ Պապոյանը ներկայացրել է նաև նոր տարբերակումը. Հայաստանում կարող է արտադրվել երկու տեսակի արտադրանք՝ բրենդի և հայկական բրենդի։ Հայկական բրենդին առնվազն երեք տարի հնեցված է բացառապես կաղնու տակառներում. եթե հնեցումը կատարվել է այլ տարայում՝ կաղնու փայտի կտորների միջոցով, դա բրենդի է, ոչ թե հայկական բրենդի։ Նախարարի խոսքով՝ այս կարգավորումներն ընդունվել են մտավոր սեփականության պաշտպանության մեխանիզմների և ՀՀ–ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի շրջանակում և կարևոր են միջազգային շուկաներում դիրքավորման համար։
Նույն նիստում կառավարությունն ընդունել է հնեցմանն առնչվող ևս մեկ որոշում. ագրոպարենային ոլորտի սարքավորումների լիզինգի աջակցության ծրագրում «գինեգործության ոլորտում օգտագործվող կաղնեփայտե տարաներ» ձևակերպումը փոխարինվել է «սննդամթերքի և խմիչքի արտադրության ոլորտներում օգտագործվող կաղնեփայտե տակառներ» ձևակերպմամբ։ Հիմնավորման համաձայն՝ կաղնեփայտե տակառներն օգտագործվում են նաև պտղահատապտղային գինիների և օղիների, ինչպես նաև խնձորի քացախի արտադրության մեջ՝ արտադրանքը պահելու և հնեցնելու համար։ Ծրագրի գործողության ընթացքում լիզինգով ձեռք բերված կաղնեփայտե տակառների արժեքը կազմել է շուրջ 85,4 մլն դրամ, իսկ փոփոխության արդյունքում լրացուցիչ լիզինգը գնահատվում է շուրջ 10,0 մլն դրամ։ Որոշումն ուժի մեջ է մտնում հրապարակմանը հաջորդող օրվանից։
ՀՀ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը հիշեցրել է Հարկային օրենսգրքի փոփոխությունը. ակցիզային հարկն այլևս չի հաշվարկվում ըստ հնեցման, և ոլորտի խնայողությունը, նրա խոսքով, կկազմի շուրջ 1 մլրդ դրամ։ Նախարարը բացատրել է, որ ներմուծվող արտադրանքը հնեցման տարեթիվ չի նշում, և հայկական կոնյակը երբեմն Հայաստանից դուրս ավելի էժան էր վաճառվում, քան Հայաստանում։ Մհեր Գրիգորյանը նկատել է, որ այդպիսով հարկը կորցրել է կապը որակի հետ, և առաջարկել է որակն ու հնեցումը խթանել այլ կարգավորումներով. նրա խոսքով՝ կարելի էր մտածել, որ որքան հին է արտադրանքը, այնքան ցածր լինի ակցիզը։
ՀՀ առողջապահության նախարար Անահիտ Ավանեսյանը խնդրել է խթանման ծրագրերն ուղղել նաև խաղողից չամիչի արտադրությանը՝ նշելով, որ երիտասարդների շրջանում ալկոհոլի սպառումը նվազում է։ ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Արսեն Թորոսյանը հայտնել է, որ ալկոհոլի սպառումը նվազում է ավանդական շուկաներում, և առաջարկել է մտածել տնտեսությունների համար այլ արտադրանքի մասին։
Արտադրողների համար գործնական հետևությունն այն է, որ կառավարությունը մտադիր է շուկան պահել մշտադիտարկման տակ. փոխվարչապետի խոսքով՝ առանց պարբերական բարելավումների և խթանների ոլորտը բարդությունների կհանդիպի, քանի որ մրցակցությունը մեծ է։ BusinessDaily.am-ը հայտնել էր, որ 2026 թվականի հունվար–օգոստոսին բրենդիի արտադրությունն աճել է 14,3%-ով՝ մինչև 9566,1 հազար լիտր մաքուր սպիրտ, իսկ խաղողի գինունը՝ 23,4%-ով. գինու որակի և այլընտրանքային շուկաների մասին՝ BusinessDaily.am-ի հարցազրույցում։
