Հայաստանի արտաքին պարտքը 2025-ին հասել է համախառն ազգային եկամտի 66%-ին
Հայաստանի արտաքին պարտքը 2025-ի վերջին կազմել է 18,7 մլրդ ԱՄՆ դոլար՝ նախորդ տարվա համեմատ ավելանալով 14,1%-ով։ Համաշխարհային բանկի «Միջազգային պարտքի զեկույց 2026»-ի (International Debt Report 2026) տվյալներով՝ Հարավային Կովկասում պարտքն ամենաարագն աճել է Հայաստանում։ Վրաստանում այն ավելացել է 5,3%-ով, Ադրբեջանում՝ կրճատվել 9,3%-ով։ Համախառն ազգային եկամտի (ՀԱԵ) նկատմամբ Հայաստանի արտաքին պարտքը 66% է, Վրաստանինը՝ 71%, Ադրբեջանինը՝ 17%։
Արտաքին պարտքը ներառում է ոչ ռեզիդենտների նկատմամբ պետության, պետական երաշխիքով վարկառուների և մասնավոր հատվածի պարտավորությունները։ Զեկույցը ներկայացնում է ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրների տվյալները 2025-ի վերջի դրությամբ։
Ում է պարտք Հայաստանը
Հայաստանի արտաքին պարտքից 7,4 մլրդ դոլարը պետական և պետության երաշխավորած պարտքն է, 6,5 մլրդ-ը՝ մասնավոր հատվածի չերաշխավորված պարտքը, 4,8 մլրդ-ը՝ կարճաժամկետ պարտքը։ Պետական և երաշխավորված պարտքից 4,1 մլրդ դոլարը բազմակողմ վարկատուներինն է, այդ թվում՝ 1,1 մլրդ-ը Վերակառուցման և զարգացման միջազգային բանկինը (ՎԶՄԲ, Համաշխարհային բանկի խմբից), 1,1 մլրդ-ը՝ Ասիական զարգացման բանկինը (ԱԶԲ)։ Երկկողմ վարկատուներին բաժին է ընկնում 1,2 մլրդ դոլար՝ հիմնականում Ֆրանսիային (487 մլն) և Գերմանիային (478 մլն), մասնավոր վարկատուներին՝ 2,0 մլրդ։
2015-ի համեմատ Հայաստանի արտաքին պարտքն աճել է ավելի քան երկու անգամ՝ 8,8 մլրդ-ից մինչև 18,7 մլրդ դոլար։
Պարտքի սպասարկումը
Արտաքին պարտքի և արտահանման հարաբերակցությունը 2025-ին հասել է 122%-ի, ինչը 47,6%-ով բարձր է 2024-ի ցուցանիշից։ Պարտքի սպասարկման վճարները՝ մայր գումարը և տոկոսները, կազմել են արտահանման 21%-ը (աճը՝ 62,3%) և ՀԱԵ-ի 11%-ը (աճը՝ 10,8%)։ Զեկույցում արտահանումը ներառում է ապրանքները, ծառայությունները և առաջնային եկամուտները։
Նոր վարկերի պայմանները
2025-ին պաշտոնական վարկատուներից Հայաստանի ներգրաված նոր վարկերի միջին տոկոսադրույքը 3,4% է, մարման ժամկետը՝ 23 տարի, արտոնյալ ժամկետը՝ 7 տարի։ Մասնավոր վարկատուների միջոցների տոկոսադրույքը 6,8% է, ժամկետը՝ 10 տարի։ Վրաստանը պաշտոնական վարկատուներից նոր վարկեր ստացել է 2,6%-ով և 24 տարով, Ադրբեջանը՝ 5,1%-ով և 14 տարով։ Այս երկու երկրները 2025-ին մասնավոր վարկատուների նկատմամբ նոր պարտավորություններ չեն ստանձնել։
Վրաստան և Ադրբեջան
Վրաստանի արտաքին պարտքը 25,4 մլրդ դոլար է (2015-ին՝ 14,4 մլրդ), որից 11,2 մլրդ-ը պետական և երաշխավորված պարտք է, 9,0 մլրդ-ը՝ մասնավոր, 5,2 մլրդ-ը՝ կարճաժամկետ։ Պարտքի չորս հարաբերակցություններն էլ 2025-ին նվազել են՝ արտահանման նկատմամբ պարտքը 127% է, ՀԱԵ-ի նկատմամբ՝ 71%, սպասարկումն արտահանման նկատմամբ՝ 18%, ՀԱԵ-ի նկատմամբ՝ 10%։
Ադրբեջանի արտաքին պարտքը 12,3 մլրդ դոլար է՝ 2015-ի 13,2 մլրդ-ից պակաս։ Դրանից 11,0 մլրդ-ը պետական և երաշխավորված պարտք է, մասնավորը՝ 1,1 մլրդ, կարճաժամկետը՝ 222 մլն։ Արտահանման նկատմամբ պարտքը 35% է, ՀԱԵ-ի նկատմամբ՝ 17%, սպասարկումը՝ արտահանման 8%-ը և ՀԱԵ-ի 4%-ը։
Նման տնտեսությունների համեմատ
Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի փոքր տնտեսությունների շարքում Հայաստանի արտաքին պարտքի աճը մոտ է Ալբանիայի (+13,4%, 12,2 մլրդ դոլար) և Հյուսիսային Մակեդոնիայի (+12,6%, 14,3 մլրդ) ցուցանիշներին։ Մոլդովայում պարտքն աճել է 18,2%-ով (12,4 մլրդ), Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) անդամ Ղրղզստանում՝ 4,8%-ով (12,5 մլրդ)։
ՀԱԵ-ի նկատմամբ պարտքը Հյուսիսային Մակեդոնիայում 79% է, Մոլդովայում՝ 61%, Ղրղզստանում՝ 56%, Ալբանիայում՝ 40%։ Արտահանման նկատմամբ սպասարկման բեռն ամենաբարձրը Ղրղզստանում է՝ 28%, Հյուսիսային Մակեդոնիայում՝ 20%, Մոլդովայում՝ 18%, Ալբանիայում՝ 13%։
Տարածաշրջանում
Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի 18 երկրների արտաքին պարտքը 2025-ին աճել է 15,3%-ով և հասել 1 տրլն 340 մլրդ դոլարի։ Տարածաշրջանում պարտքը միջինում հավասար է ՀԱԵ-ի 49%-ին և արտահանման 152%-ին, սպասարկումը՝ արտահանման 25%-ին։ Հայաստանի պարտքը ՀԱԵ-ի նկատմամբ բարձր է տարածաշրջանի միջինից, արտահանման նկատմամբ՝ ցածր։
