Չիպերից մինչև ներդրումներ ԱԲ-ի դարաշրջանում։ Silicon Mountains 2026-ն ավարտեց աշխատանքը
Ամերիկյան Synopsys ընկերության հայաստանյան դուստր ընկերության՝ Synopsys Armenia-ի կրթական ծրագրի շրջանավարտների 100%-ն աշխատանքի է ընդունվել միկրոէլեկտրոնիկայի ոլորտում, 77%-ը՝ Synopsys Armenia-ում։ Այդ տվյալները նոյեմբերի 3–4-ին կայացած ՏՀՏ ոլորտի «Silicon Mountains Summit & Expo 2026» համաժողովում ներկայացրել է Synopsys Armenia-ի կրթական վարչության տնօրեն, պրոֆեսոր Վազգեն Մելիքյանը։
Մելիքյանի խոսքով՝ Synopsys Armenia-ի աշխատակիցների 56%-ն անցել է այս ծրագրով։ Ծրագրի շրջանակում պատրաստվել է 95 դոկտոր, 1 161 մագիստրոս և 1 588 բակալավր։
«Invest in Innovation» խորագրով երկօրյա համաժողովն ավարտվել է նոյեմբերի 4-ին։ Silicon Mountains-ը Հայաստանի առաջատար տեխնոլոգիական հարթակն է, որը 2019-ից կազմակերպում է «ՏՀՏ գործատուների միությունը» (UEICT)՝ ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության և արհեստական բանականության նախարարության աջակցությամբ։ Երկրորդ օրը տեղի են ունեցել Միկրոէլեկտրոնիկայի միջազգային ֆորումը, Women Leaders Club-ի քննարկումը, ներդրումներին նվիրված եզրափակիչ պանելային քննարկումը և տեխնոլոգիական բուհերի ուսանողների հանդիպումը Քամ Ղաֆարյանի հետ։ Առաջին օրվա տիեզերքի, հեռահաղորդակցության և կիսահաղորդիչների ոլորտի առաջնորդների ելույթներից հետո երկրորդ օրը քննարկվել է, թե ինչպես են նախագծվում հաջորդ սերնդի չիպերը, ինչ դեր ունի արհեստական բանականությունը ճարտարագիտության մեջ, ինչպես են առաջնորդում կանայք տեխնոլոգիական և պետական ոլորտներում և ինչպես ներդրում անել արագ փոփոխվող աշխարհում։
Միկրոէլեկտրոնիկայի միջազգային ֆորում
Ֆորումում ելույթ են ունեցել միկրոէլեկտրոնիկայի և կիսահաղորդչային ոլորտի միջազգային և տեղական առաջատար ընկերությունների ներկայացուցիչներ։ Ելույթները միավորել է մեկ թեմա՝ ինչպես են նախագծվում, փորձարկվում և կառավարվում հաջորդ սերնդի համակարգերը, երբ բարդությունը գերազանցում է սովորական մոտեցումների հնարավորությունները։
Բելգիական IMEC հետազոտական կենտրոնի առաջատար տեխնոլոգ, դոկտոր Կատայուն Բաշարխան ներկայացրել է ավտոմոբիլային հաշվողական հարթակների ապագան։ Նրա խոսքով՝ ոլորտը շարժվում է դեպի չիպլետների վրա հիմնված տարատեսակ համակարգեր, որոնց ստեղծումը պայմանավորված է արհեստական բանականության, արտադրողականության և մասշտաբայնության պահանջներով։ Նա շեշտել է, որ այս ճանապարհին անհրաժեշտ են ստանդարտացում և փոխադարձ համատեղելիություն, իսկ հիմնական հարցն այլևս այն չէ՝ «կարո՞ղ ենք արդյոք սա կառուցել», այլ՝ «ինչպե՞ս նախագծել և վավերացնել ճիշտ չիպլետային համակարգը մինչև առաջին սիլիկոնի ստեղծումը»։
Էստոնական Testonica ընկերության հիմնադիր և գործադիր տնօրեն, դոկտոր Արտուր Յուտմանի գնահատմամբ՝ բարձր արդյունավետության և արհեստական բանականության համակարգերի բարդության պայմաններում դասական թեստավորումն այլևս բավարար չէ, և թեստավորման լուծումները պետք է օգտագործվեն սիլիկոնի ողջ կյանքի ցիկլում՝ արտադրությունից մինչև դաշտային մոնիտորինգ, իսկ չիպի մեջ հավաքագրված տվյալները պետք է վերածվեն սխալների կառավարման՝ ախտորոշումից մինչև ինքնավար վերականգնում։ Siemens EDA-ի տեխնիկական հաշվառման մենեջեր Ֆայսալ Շտուրուն պատմել է, թե ինչպես է արհեստական բանականությունը փոխում նախագծային աշխատանքը։ Նրա երեք հիմնական թեզերն էին՝ ագենտային համակարգերը վտանգները նշում են նախքան դրանց խնդիր դառնալը, արհեստական բանականության ագենտները միաժամանակ ուսումնասիրում են մի քանի ուղղություն, իսկ փորձագիտությունն ամրագրվում է գործիքի մեջ և չի մնում միայն առանձին մասնագետների մոտ։
Cisco Armenia-ի գրասենյակի ղեկավար Արսեն Մանուկյանը խոսել է արհեստական բանականության ցանցերի էվոլյուցիայի մասին՝ հիշեցնելով, որ այն սկսվում է սիլիկոնից։ Նա ներկայացրել է Cisco Silicon One G300 հարթակով աշխատող համակարգերը, որոնք ունեն 100% հեղուկային սառեցում և մոտ 70%-ով ավելի բարձր էներգաարդյունավետություն։ National Instruments-ի ներկայացուցիչ Մանուել Օհանյանը շեշտել է, որ արհեստական բանականությունը կիսահաղորդիչների վավերացման մեջ հիմնականում օգնում է կառավարել և բարելավել արդեն գոյություն ունեցող աշխատանքային հոսքերը՝ արագացնելով թեստային կոդի մասշտաբավորումը և անոմալիաների հայտնաբերումը, ընդ որում մարդկային մասնակցությունը մնում է արտադրանքի օպտիմալացման հիմքը։ Cadence Design Systems-ի առաջատար QA ինժեներ Սերգեյ Ղահրամանյանը ներկայացրել է InnoStack AI Super Agent-ի մաս կազմող TimeVision AI Agent-ը, որն օգնում է հայտնաբերել SDC սխալները մինչև վերջնական հաստատումը, իսկ Xsight Labs Armenia-ի գլխավոր մենեջեր Հարություն Հարությունյանը՝ արհեստական բանականության տվյալների կենտրոնների համար ընկերության բաց, ծրագրավորվող սիլիկոնային լուծումները՝ սվիչից մինչև DPU, այդ թվում՝ E1L-ի թեթև տարբերակը։
Քամ Ղաֆարյանը՝ ուսանողների հետ
Բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում համաշխարհային ներդրման 2026-ի պետական մրցանակի դափնեկիր, X-energy, Intuitive Machines, Axiom Space և Quantum Space ընկերությունների համահիմնադիր Քամ Ղաֆարյանը հանդիպել է Հայաստանի տեխնոլոգիական բուհերի ուսանողների հետ։ Զրույցի առանցքում այն հարցն էր, թե ուսանողն ինչի մեջ պետք է ներդնի իր ժամանակը։ Ներկայացնելով իր ընկերությունների IBX խումբը՝ նա կիսվել է դրա նշանաբանով՝ «Imagine, Believe and Execute» («Պատկերացրու, հավատա և իրականացրու»)։ Ուսանողներին ուղղված նրա խորհուրդը պարզ էր՝ գտնել իր կիրքը։ «Գտեք ձեր կիրքը, որովհետև երբ այն գտնում եք, ամեն օր աշխատանքի գնալն այլևս աշխատանք չէ, այլ հաճույք։ Համարձակություն ունեցեք դա անելու համար։ Մտածեք առանց սահմանների»,– նշել է Ղաֆարյանը։ Նա խոսել է նաև համառության, վճռականության և ճկունության մասին՝ որպես այն հատկանիշների, որոնք անհրաժեշտ են մեծ նպատակին հասնելու համար։ Իր սիրելի մեջբերումներից է Կառլ Սագանի խոսքը. «Երկինքը մեզ կանչում է։ Եթե մենք ինքներս մեզ չոչնչացնենք, մի օր կթռչենք դեպի աստղերը»։
Women Leaders Club-ի քննարկում
«Leadership Without Borders. Lessons from Tech, Government and Diplomacy» («Առաջնորդություն՝ առանց սահմանների. դասեր տեխնոլոգիական, կառավարման և դիվանագիտական ոլորտներից») քննարկմանը մասնակցել են Կանադայի և Շվեյցարիայի դեսպանները, ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության և արհեստական բանականության փոխնախարար Տաթև Ասլանյանը, Enterprise Armenia-ի գործադիր տնօրեն Գոհար Աբաջյանը, Microchip Technology-ի Հայաստանի գրասենյակի ղեկավար Անի Սաֆարյանը և Safe YOU-ի հիմնադիր Մարիամ Թորոսյանը։ Քննարկումը վարել է Մասնավոր ձեռնարկատիրության միջազգային կենտրոնի (CIPE) Հայաստանի ղեկավար Լուիզա Այվազյանը։
Մասնակիցները խոսել են առաջնորդության անձնական կողմի մասին՝ անձնական և մասնագիտական կյանքի սահմանի, կարիերայի համար ներքին արժեքները չզիջելու, ինքնավստահության պակասի և այդ զգացողության հետ աշխատելու մասին։ Սաֆարյանը նշել է, որ համաձայնությունը կարևոր է, բայց չպետք է վերածվի խոչընդոտի, իսկ որոշումը պետք է կայացնել և դրա համար պատասխանատվություն կրել. առաջնորդությունը որոշվում է ոչ թե սեռով, այլ արժեքներով, բնավորությամբ և փորձով։ Աբաջյանը շեշտել է անկեղծության կարևորությունը՝ պետք է ասել և այն, ինչ կարելի է առաջարկել, և այն, ինչ՝ ոչ։
Ներդրումներ և հաջորդ համաժողովը
Համաժողովն ավարտվել է «After AI. What Are Investors Actually Paying For?» («ԱԲ-ից հետո. ինչի համար են իրականում վճարում ներդրողները») քննարկմամբ, որի մասնակիցները խոսել են այն մասին, թե ինչպես պլանավորել և խելամիտ ներդրումներ կատարել աշխարհում, որտեղ տեխնոլոգիաները, շուկաները և նախագծերը շատ արագ են փոխվում։
Երկու օրվա ընթացքում Silicon Mountains-ը համախմբել է Հայաստանի և աշխարհի տեխնոլոգիական, ներդրումային և պետական ոլորտների ներկայացուցիչներին։ Միջոցառումը, որտեղ ներկայացվել էին ընկերություններ, ստարտափներ, արհեստանոցներ և B2B հանդիպումների հնարավորություն, երկու օրվա ընթացքում բաց է եղել այցելուների համար։
Կազմակերպիչների հայտարարությամբ՝ հաջորդ մարզային Silicon Mountains-ը կկայանա Տավուշում, իսկ ընդարձակ ձևաչափով համաժողովը կանցկացվի մեկ տարի անց։
Աղբյուր՝ «ՏՀՏ գործատուների միություն» (UEICT), silicon-mountains.org
