Tech & IT

Փաշինյանը DigiTec 2026-ում. Հայաստանը մալուխներով ԱԲ ծառայություններ կմատուցի միջազգային և տարածաշրջանային շուկաներին

Հայաստանն արհեստական բանականության (ԱԲ) ծառայություններ կմատուցի միջազգային և տարածաշրջանային շուկաներին՝ մալուխների միջոցով, «Խաղաղության խաչմերուկ» նախագծի շրջանակում։ Այս մասին DigiTec 2026 ցուցահանդես-համաժողովում NVIDIA-ի փոխնախագահ Ռև Լեբարեդյանի հետ բաց քննարկման ժամանակ ասել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, հայտնում է ՀՀ վարչապետի աշխատակազմը։ Վարչապետը ներդրողներին հրավիրել է Հայաստան և հայտնել, որ TRIPP նախագծի մեկնարկը պաշտոնապես կհայտարարվի առաջիկա օրերին։ Digitec 2026-ի շրջանակում Campus Cyber-ը (Ֆրանսիա), ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության և արհեստական բանականության նախարարությունը և «Էքսպերտիզ Ֆրանս»-ը ստորագրել են փոխըմբռնման հուշագիր՝ Հայաստանում Կիբեռանվտանգության կամպուսի ստեղծմանն աջակցելու և կիբեռանվտանգության ոլորտում համագործակցությունն ամրապնդելու նպատակով։ Նախաձեռնությունն իրականացվում է Եվրոպական միության աջակցությամբ՝ EU4InnovationEast ծրագրի շրջանակում։

Ինչ է ասել վարչապետը

«Հայաստանի հնարավորություններն արհեստական բանականության ոլորտում. տեսլականից մինչև գործողություն» խորագրով քննարկումն անցել է «Մերիդիան» էքսպո կենտրոնում։ Քննարկմանը ներկա է եղել ՀՀ վարչապետի տիկին Աննա Հակոբյանը։ Զրույցի առանցքում եղել են Հայաստանը ԱԲ հաբի վերածելու ռազմավարությունն ու դրա քայլերը։

  • Հարկեր և բյուջե. ԱԲ գործարանները հարկ են վճարում և համալրում պետական բյուջեն, որից ֆինանսավորվում են, այդ թվում, առողջապահական ապահովագրությունը և ենթակառուցվածքները։
  • Աշխատատեղեր. ԱԲ գործարանները կարող են նպաստել նոր աշխատատեղերի ստեղծմանը։
  • Ներդրողներ. Ոլորտում մարտահրավերներ կան, բայց հնարավորություններն աճում են. վարչապետը ներդրողներին հրավիրել է Հայաստան։
  • «Խաղաղության խաչմերուկ». ԱԲ-ի զարգացումը կապվում է այս նախագծի հետ. Հայաստանը միջազգային և տարածաշրջանային ԱԲ ծառայություններ կմատուցի մալուխների միջոցով։
  • ԱԲ-ն պետական կառավարման մեջ. «Մեր նպատակը չի լինելու մարդկանց փոխարինել արհեստական բանականությամբ». նպատակը աշխատանքն ավելի արդյունավետ դարձնելն է՝ առաջին հերթին հանրային ծառայողների համար։

Էներգետիկան և TRIPP-ը

  • Հայաստանը զարգացնում է վերականգնվող էներգետիկան, հատկապես արևայինը, սակայն անհրաժեշտ են կուտակիչ հզորություններ. առանց դրանց արևային էներգետիկայի արդյունավետությունը մոտ երկու անգամ կնվազի։
  • TRIPP նախագծի մեկնարկը պաշտոնապես կհայտարարվի առաջիկա օրերին։
  • Հայաստանի էներգետիկ ցանցը կմիացվի Թուրքիայի և Ադրբեջանի ցանցերին. Իրանի և Վրաստանի հետ այն արդեն միացված է։

Ինչ է ասել DigiTec-ում Firebird-ի համահիմնադիրը

Firebird AI-ի համահիմնադիր Ալեքսանդր Եսայանը DigiTec 2026-ում հայտարարել է, որ մինչև 2027 թ. վերջ ընկերությունը նախատեսում է Հայաստանում իր ԱԲ տվյալների կենտրոնների հզորությունը հասցնել ավելի քան 300 ՄՎտ-ի։

  • Նրա խոսքով՝ երկրում իրականացվող այլ նախագծերի հետ միասին նպատակը Հայաստանը ԱԲ հաշվողական հզորություններով աշխարհի առաջին տասնյակում ներառելն է։
  • ԱԲ դարաշրջանում միայն տաղանդը բավարար չէ. մտավոր ներուժին անհրաժեշտ են ենթակառուցվածքներ, էներգիա, հաշվողական հզորություններ և տվյալների կենտրոններ։
  • Հայաստանում համաշխարհային մակարդակի ԱԲ հաբ ստեղծելու գաղափարը սկզբում չափազանց հավակնոտ էր թվում, բայց հաջողությամբ իրականացվել է։

Ում է սա պետք

  • Ներդրողներին և ԱԲ ենթակառուցվածքներ կառուցող ընկերություններին՝ վարչապետի ուղիղ հրավերը և էներգետիկ ցանցի ընդլայնման ծրագրերը վերաբերում են հենց նրանց։
  • Էներգետիկ ընկերություններին՝ ԱԲ գործարանների պահանջարկն ու կուտակիչ հզորությունների անհրաժեշտությունը նոր շուկա են ստեղծում։
  • Ստարտափներին, բուհերին և հետազոտողներին՝ հաշվողական հզորությունների մի մասը նախատեսված է հենց նրանց համար։
  • Պետական կառավարման համակարգին՝ ԱԲ-ն ներդրվելու է հանրային ծառայողների աշխատանքի արդյունավետությունը բարձրացնելու համար։

Ինչ է սա նշանակում

Կառավարությունը ԱԲ ենթակառուցվածքները դիտարկում է ոչ միայն որպես տեխնոլոգիական, այլ նաև որպես հարկային, զբաղվածության և արտահանման աղբյուր։ «Խաղաղության խաչմերուկի» և TRIPP-ի հետ կապը նշանակում է, որ Հայաստանը հաշվողական ծառայությունները պատրաստվում է վաճառել երկրի սահմաններից դուրս՝ օգտվելով տարածաշրջանային կապուղիներից։ Միաժամանակ վարչապետը փաստացի ընդունել է, որ ոլորտի զարգացման գլխավոր սահմանափակումը էներգետիկան է՝ արևային կայանների համար կուտակիչների կարիքն ու հարևանների հետ ցանցերի միացումը։

Ինչ անել

  • Ներդրողներին՝ հետևել TRIPP-ի մեկնարկի պաշտոնական հայտարարությանը, որը սպասվում է առաջիկա օրերին։
  • ԱԲ մշակողներին և հետազոտողներին՝ նոյեմբերի 22-ին DigiTec-ում մասնակցել Firebird Cloud Platform-ի ներկայացմանը, որտեղ կներկայացվի ընկերության հաշվողական ռեսուրսներից օգտվելու կարգը։
  • Պետության ձեռք բերած 181 GPU-ի հասանելիության կարգի նախագծի վերաբերյալ առաջարկներ ներկայացնել e-draft.am-ում՝ մինչև դեկտեմբերի 2-ը։
  • Էներգետիկ ընկերություններին՝ գնահատել կուտակիչ հզորությունների շուկան, որի կարիքը վարչապետն ուղղակիորեն նշել է։

Նախապատմություն

Պետական նպատակը. ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության և արհեստական բանականության նախարար Դավիթ Թադևոսյանը DigiTec 2026-ի բացմանը հայտարարել էր, որ կառավարությունը նպատակ ունի մինչև 2031 թ. ստեղծել առնվազն 100 հազար GPU-համարժեք առաջատար դասի հաշվողական հզորություն։ Նրա խոսքով՝ բարձր տեխնոլոգիաները կազմում են ՀՆԱ-ի մոտ 7 տոկոսը, և հզորությունները հասանելի կլինեն հետազոտական կազմակերպություններին, բուհերին և տեխնոլոգիական ընկերություններին։

Հայաստանի հաշվողական հզորությունները.

  • Firebird, Հրազդան. ԱԲ գործարանը բացվել է 2026 թ. օգոստոսի 8-ին NVIDIA DSX հարթակի վրա։ Առաջին փուլը՝ 6144 պրոցեսոր, մոտ 18 ՄՎտ։ Մինչև 2027 թ. վերջ նախատեսվում է ավելի քան 70 հազար NVIDIA Rubin և Blackwell GPU և 300 ՄՎտ։ Երրորդ փուլով GPU-ների ընդհանուր թիվը կարող է հասնել 110 հազարի։
  • Eleveight, Գագարին (Գեղարքունիք). Բացվել է 2026 թ. հունիսի 1-ին NVIDIA Blackwell B300 GPU-ներով։ Հզորության 20 տոկոսը տրամադրվում է հայկական բուհերին, հետազոտական կենտրոններին և ոչ առևտրային կազմակերպություններին։ Առաջին 1,5 ՄՎտ-ն ամբողջությամբ պայմանագրված է. մինչև 2026 թ. վերջ նախատեսվում է 5 ՄՎտ (150 մլն դոլար), 2027 թ.՝ ընդհանուր 40 ՄՎտ։
  • ԵՊՀ գերհամակարգիչ. 64 NVIDIA H100 հաշվողական մոդուլ՝ տեղադրված կառավարության աջակցությամբ։
  • «Ազնավուր» գերհամակարգիչ, «Ինժեներական քաղաք». CPU-ի վրա հիմնված համակարգ՝ 24 480 միջուկ, 39 ՏԲ հիշողություն, 861,7 TFLOPS գագաթնային արտադրողականություն։
  • Պետական 181 GPU. Firebird-ից պետության ձեռք բերած 181 GPU-ի հասանելիության կարգի նախագիծը հանրային քննարկման է դրված մինչև դեկտեմբերի 2-ը։

Կենտրոնական բանկի գնահատականը. ԱԲ գործարանները կարող են պոտենցիալ տնտեսական աճը բարձրացնել մինչև 6,9 տոկոս։ Հաշվողական հզորությունները մոտ 6 հազար GPU-ից կարող են հասնել 50–70 հազարի և ավելի, էներգիայի պահանջարկը՝ 15–18 ՄՎտ-ից 300–400 ՄՎտ-ի, իսկ արտահանումը՝ ՀՆԱ-ի 0,6–1 տոկոսի։

Ֆիզիկական ԱԲ ծրագիր. ԵՊՀ-ում, Պոլիտեխնիկական համալսարանում և Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում մեկնարկում է մոտ 14 մլն դոլարի յոթնամյա ծրագիր, որն օգտագործելու է ԵՊՀ գերհամակարգիչը և Firebird-ի հզորությունները։

DigiTec 2026. Ցուցահանդես-համաժողովն անցկացվում է 21-րդ անգամ, նոյեմբերի 20–22-ը, «Մերիդիան» էքսպո կենտրոնում՝ «The World’s New AI Hub» թեմայով։ Կազմակերպիչը Առաջատար տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միությունն է (ԱՏՁՄ)։ Ցուցահանդեսին մասնակցում են ավելի քան 150 ընկերություն և 64 ստարտափ, համաժողովին՝ 125 բանախոս՝ երեք բեմերում։ Կազմակերպիչների ներկայացրած ծրագիրը կառուցված է ԱԲ-ի հինգ շերտերի շուրջ՝ էներգետիկա, չիպեր, ենթակառուցվածք, մոդելներ և կիրառություններ։

Նոյեմբերի 20 — «Կապիտալ, էներգետիկա և հաշվողական մրցավազք».

  • Բացման արարողություն, որտեղ նախարար Դավիթ Թադևոսյանը ներկայացրել է 100 հազար GPU-ի նպատակը։
  • NVIDIA-ի ֆիզիկական ԱԲ սիմուլյացիայի գծով փոխնախագահ Ռև Լեբարեդյանի ելույթը Հայաստանի ապագայի մասին ԱԲ դարաշրջանում։
  • Dell Technologies EMEA-ի նախագահ Ադրիան ՄաքԴոնալդը՝ ԱԲ-ն փորձնական ծրագրերից արտադրություն տեղափոխելու մասին։
  • Krisp-ի համահիմնադիր Արտավազդ Մինասյանը՝ ձայնային ԱԲ-ի մասին։
  • Էներգետիկ պանել՝ Schneider Electric-ի, Karpowership-ի և այլոց մասնակցությամբ՝ ԱԲ-ի էներգետիկ սահմանափակումների մասին։
  • DigiHub բեմում՝ OpenAI-ի, Krisp-ի և TUMO-ի սեսիաներ, Armenia Ecosystem Platform-ի մեկնարկ։
  • ArmRobotics ազգային առաջնության հաքաթոն։

Նոյեմբերի 21 — «Տվյալներ, սիլիցիում և մեքենաներ».

  • Oculus-ի համահիմնադիր Ջեք ՄաքՔոլիի ելույթ։
  • Dell-ը, Firebird-ը, Netris-ը և Schneider Electric-ը ներկայացրել են ԱԲ-ի հինգ շերտերը։
  • Firebird-ի համահիմնադիրներ Ալեքսանդր Եսայանի և Ռազմիկ Հովակիմյանի ելույթը Հայաստանում ԱԲ գործարան կառուցելու մասին։
  • AMD-ն, Synopsys-ը և Microchip-ը՝ ֆիզիկական ԱԲ-ի չիպերի մասին։
  • Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռև Լեբարեդյանի քննարկումը։
  • FieldAI-ի ներկայացուցիչ Ալի Աղան՝ ռոբոտաշինության մասին, Kestrel Robotics-ի ներկայացուցիչ Նաիրա Հովակիմյանը՝ օդում և տիեզերքում ինքնավարության անվտանգության մասին։
  • Փակող ելույթ՝ Mozilla-ի տեխնոլոգիական տնօրեն Ռաֆֆի Քրիքորյան։
  • ArmRobotics ազգային առաջնության եզրափակիչ՝ «Խելացի ռոբոտներ ԱԲ գործարանում» թեմայով. թիմերն ընտրվել էին ռեկորդային 180 հայտից։
  • DigiHub-ում՝ NVIDIA-ի ներկայացումը Nemotron մոդելների մասին, պանելներ հաշվողական հզորությունների, գիտության և արդյունաբերական ԱԲ-ի վերաբերյալ։
  • Ծրագրով նախատեսված էր նաև Հայկական կիբեր-կամպուսի վերաբերյալ փոխըմբռնման հուշագրի ստորագրում։

Նոյեմբերի 22 — «Կիրառություններ և կառավարում».

  • AWS-ի ելույթ՝ գեներատիվ ԱԲ-ի իրական կիրառությունների մասին։
  • Կիբերանվտանգության պանել՝ Campus Cyber-ի, Synergy International Systems-ի և ՀՀ կենտրոնական բանկի մասնակցությամբ։
  • Revolut-ը, Tabby-ն, Comfi-ն և Anchorage Digital-ը՝ մոդելներ կառուցել, թե գնել։
  • NVIDIA-ն, Agile Robots-ը, All3-ը և Positronic Robotics-ը՝ սիմուլյացիայից մինչև գործարանային արտադրություն։
  • Ինքնիշխանության և տարածաշրջանային հաբերի պանել, որը կվարի ԱՏՁՄ նախագահ Արմեն Քոչարյանը. մասնակիցներն են Ղազախստանի փոխվարչապետ Ժասլան Մադիևը, ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության և արհեստական բանականության նախարար Դավիթ Թադևոսյանը, Հունաստանի արտաքին գործերի փոխնախարար Հարի Թեոհարիսը և Բուլղարիայի նորարարության և աճի փոխնախարար Միրա Յոսիֆովան։
  • Լրացուցիչ դահլիճում՝ Firebird Cloud Platform-ի ներկայացում և դրանից օգտվելու կարգը, ապա NVIDIA-ի ինժեներների և հետազոտողների վեց տեխնիկական ելույթ՝ ինքնավար վարում, աշխարհի մոդելներ, ԱԲ-ով մաթեմատիկական բացահայտումներ, Omniverse, գործակալային աշխատահոսքեր և ԱԲ-ի գնահատում։
  • DigiHub-ում՝ BANA Angels-ի Startup Arena և ԱԲ-ն բանկային ոլորտում։
  • Փակող ելույթ՝ Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր Քայլաշ Սաթյարթի՝ այն մասին, որ ԱԲ-ին պետք է ոչ միայն կարգավորում, այլև կարեկցանք։

Խմբագրության մեկնաբանություն

Հաշվողական հզորությունների ծրագրերը արագ մեծանում են. միայն Firebird-ը մինչև 2027 թ. վերջ ծրագրում է 300 ՄՎտ-ից ավելի, իսկ Կենտրոնական բանկը ոլորտի ընդհանուր պահանջարկը գնահատում է 300–400 ՄՎտ։ Այս ֆոնին վարչապետի խոսքերը կուտակիչ հզորությունների և հարևանների հետ ցանցերի միացման մասին ցույց են տալիս, որ 100 հազար GPU-ի նպատակի իրագործումը մեծապես կախված է էներգետիկ համակարգի զարգացման տեմպից։

Աջակցեք BusinessDaily-ին
Մեր բոլոր հոդվածներն անվճար են։ Ձեր աջակցությունը Patreon-ում օգնում է, որ այդպես էլ մնա։
Աջակցել Patreon-ում

Related Articles

#go-to-top,.go-to-top-button,#tie-wrapper #go-to-top{display:none !important;}