Թոքենացված բաժնետոմսերի գլոբալ շուկան աճել է 390,4%-ով, իսկ կրիպտոակտիվների մասին ՀՀ օրենքը դրանց վրա չի տարածվում
Թոքենացված բաժնետոմսերի համաշխարհային շուկայի կապիտալիզացիան 2026-ի սկզբից մինչև սեպտեմբերի 15-ը աճել է 390,4%-ով՝ հասնելով 4,43 մլրդ դոլարի, իսկ Binance կրիպտոբորսայի bStocks պրոդուկտի կառավարման ներքո գտնվող ակտիվները գործարկումից չորս ամիս անց գերազանցել են 1 մլրդ դոլարը։ Binance Research-ի տվյալներով՝ հոկտեմբերին bStocks-ին բաժին էր ընկնում թոքենացված բաժնետոմսերի շուկայի մոտ մեկ քառորդը։ Հայաստանում, որտեղ 2025-ի հուլիսից գործում է «Կրիպտոակտիվների մասին» օրենքը, նման գործիքները դուրս են այդ օրենքի կարգավորման դաշտից և ենթակա են ֆինանսական օրենսդրությանը։
Ի տարբերություն ավանդական ֆոնդային բորսաների, որտեղ բաժնետոմսերի առևտուրը հիմնականում ընթանում է սահմանված ժամերին, թոքենացված գործիքները կարող են հասանելի լինել շուրջօրյա՝ ներառյալ հանգստյան օրերը։
Ի՞նչ են թոքենացված բաժնետոմսերը
Թոքենացումը թույլ է տալիս ստեղծել թվային գործիքներ, որոնց արժեքը կապված է իրական ֆինանսական ակտիվների, օրինակ՝ հայտնի ընկերությունների բաժնետոմսերի կամ բորսայական ներդրումային ֆոնդերի (ETF) հետ։ Դրանք թողարկվում են բլոկչեյն տեխնոլոգիայով, որը հնարավորություն է տալիս հաշվառել թվային ակտիվները և փոխանցել դրանք շուկայի մասնակիցների միջև։
Սովորական բաժնետոմսերը, որպես կանոն, գնում և վաճառում են բրոքերների միջոցով՝ բորսաների աշխատանքային ժամերին, իսկ թոքենացված գործիքները կարող են շրջանառվել թվային հարթակներում շուրջօրյա։ Եթե ամերիկյան խոշոր ընկերությունը ֆինանսական արդյունքները հրապարակում է բորսայի փակումից հետո, ներդրողները սովորաբար սպասում են հաջորդ առևտրային նստաշրջանին, մինչդեռ շուրջօրյա հարթակներում գործարքները կարող են շարունակվել։
Թոքենացված բաժնետոմսը միշտ չէ, որ ենթադրում է արժեթղթի անմիջական սեփականություն։ bStocks-ի պայմանների համաձայն՝ թոքենը վկայական է, որը ներկայացնում է պահառուի մոտ պահվող համապատասխան արժեթղթի նկատմամբ շահը, և սեփականատիրոջը չի տալիս ընկերության բաժնետոմսի ուղղակի սեփականություն։ Թոքենները թողարկում է Binance-ի փոխկապակցված BTech Holdings ընկերությունը։ Դրանք առաջարկվում են Աբու Դաբիի գլոբալ շուկայում (ADGM) հաստատված ազդագրով և հասանելի չեն ԱՄՆ անձանց։
Ինչո՞ւ bStocks-ը չորս ամսում հասավ 1 մլրդ դոլարի
bStocks-ը գործարկվել է 2026-ի հունիսի 11-ին հինգ գործիքով, իսկ հոկտեմբերին դրանց թիվը մոտեցել էր 100-ի։ Դրանց թվում են տեխնոլոգիական և տնտեսության այլ ոլորտների ընկերությունների բաժնետոմսերի, ինչպես նաև բորսայական ֆոնդերի հետ կապված գործիքներ։ Binance-ի հաղորդմամբ՝ 1 մլրդ դոլարի շեմը հատվել է հոկտեմբերի 15-ի դրությամբ՝ ըստ Dune-ի բլոկչեյն տվյալների։
Binance հարթակում bStocks-ը կարելի է փոխարկել համապատասխան ֆոնդային գործիքների 1։1 հարաբերակցությամբ՝ առանց փոխարկման միջնորդավճարի։ Ընկերության տվյալներով՝ մինչև հոկտեմբեր նման փոխարկումների ծավալը գերազանցել է 6 մլրդ դոլարը, ինչը ավելի քան վեց անգամ մեծ է bStocks-ի կառավարման ներքո գտնվող ակտիվներից։
Binance Research-ի ուսումնասիրության համաձայն՝ 2026-ի օգոստոսին bStocks-ի առևտրային ծավալի միայն 42%-ն է բաժին ընկել ամերիկյան բորսաների հիմնական աշխատանքային ժամերին։ Մնացած 58%-ը կատարվել է շուկայի բացումից առաջ, փակումից հետո, գիշերը և հանգստյան օրերին։ Ամերիկյան ավանդական ֆոնդային շուկայում հիմնական նստաշրջանին բաժին է ընկել շրջանառության 89,2%-ը։
Շուրջօրյա հասանելիությունը, սակայն, չի երաշխավորում առևտրի հավասար պայմաններ։ Ցածր ակտիվության ժամերին ցանկալի գնով գնորդ կամ վաճառող գտնելը կարող է ավելի դժվար լինել։
Թոքենացված բաժնետոմսերը դառնում են ավելին, քան առևտրի գործիք
Ի տարբերություն սովորական արժեթղթերի՝ առանձին թոքենացված գործիքներ կարող են փոխանցվել համատեղելի թվային դրամապանակների միջև և օգտագործվել, օրինակ, որպես վարկի ապահովում։ Binance Research-ի հաշվարկով՝ բլոկչեյն հավելվածներում bStocks-ի օգտագործման ցուցանիշը հասել է 11,2%-ի՝ ոլորտի միջինը գերազանցելով 3,8 տոկոսային կետով։
Բլոկչեյնում թոքենացված բաժնետոմսերի փոխանցումների ծավալը՝ ներառյալ առևտրային գործարքները, 2026-ի առաջին եռամսյակի մոտ 6 մլրդ դոլարից երրորդ եռամսյակում աճել է մինչև ավելի քան 100 մլրդ դոլար։
Լրացուցիչ հնարավորություններն ուղեկցվում են ռիսկերով։ Ակտիվի արժեքը կարող է փոփոխվել, իսկ թվային ֆինանսական ծառայություններից օգտվելը կախված է տեխնոլոգիաների հուսալիությունից և հարթակի պայմաններից։
Ինչպե՞ս է միտումը կապված Հայաստանի հետ
«Կրիպտոակտիվների մասին» օրենքը Հայաստանում ուժի մեջ է մտել 2025-ի հուլիսի 4-ին։ Այն սահմանում է կրիպտոշուկայի մասնակիցների գործունեության կանոնները, ծառայություններ մատուցողներին ներկայացվող պահանջները և օգտատերերի պաշտպանության մեխանիզմները, իսկ ոլորտի վերահսկողությունն իրականացնում է Կենտրոնական բանկը։
Կենտրոնական բանկը 2026-ի հունվարին հրապարակել է նորմատիվ ակտերի առաջին փաթեթը, որը սահմանում է կրիպտոընկերությունների լիցենզավորման կարգը, կապիտալի նվազագույն պահանջները և տեղեկատվության բացահայտման կանոնները։ Ակտերն ուժի մեջ են մտել հունվարի 31-ին և նախատեսում են կրիպտոակտիվների ոլորտում ծառայություններ մատուցողների պարտադիր գրանցում ու լիցենզավորում։
Օրենքի ուժի մեջ մտնելու պահին շուկայում գործող ընկերությունները լիցենզիա պետք է ստանան մինչև 2027-ի հունվարի 31-ը։ Այդ ժամկետից հետո առանց լիցենզիայի գործունեությունը կարգելվի։
«Կրիպտոակտիվների մասին» օրենքը չի տարածվում այն գործիքների վրա, որոնք իրենց իրավական բնույթով արժեթղթեր կամ ներդրումային ֆոնդերի փայեր են։ Դրանց նկատմամբ կիրառվում են ֆինանսական օրենսդրության նորմերը, ուստի կարգավորվող կրիպտոշուկայի ձևավորումը Հայաստանում թոքենացված բաժնետոմսերի շրջանառությունն ինքնաբերաբար չի թույլատրում։
Ի՞նչ է սպասվում
Binance Research-ի գնահատմամբ՝ թոքենացված բաժնետոմսերին բաժին է ընկնում բաժնետոմսերի 151,9 տրլն դոլարի համաշխարհային շուկայի 0,0029%-ը։ Բազային սցենարով մինչև 2030-ը դրանց ծավալը կարող է հասնել 349 մլրդ դոլարի։
Շուկայի զարգացումը կախված կլինի կարգավորումից, ֆինանսական ենթակառուցվածքների հուսալիությունից, ներդրողների պաշտպանությունից և նոր գործիքների նկատմամբ պահանջարկից։ Հայաստանում նման տեխնոլոգիաների գործնական կիրառումը պայմանավորված կլինի տեղական օրենսդրությամբ, ենթակառուցվածքների զարգացմամբ և շուկայի մասնակիցների կարիքներով։
